Co stanowi przepis
Art. 1061 KPC daje dłużnikowi, który prowadzi działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, szczególny instrument obrony przed skutkami egzekucji. Jeżeli komornik zajął rzecz niezbędną do prowadzenia tej działalności, dłużnik może wystąpić do sądu o wyłączenie tej rzeczy spod zajęcia. Warunkiem jest wskazanie we wniosku innych składników majątku dłużnika, z których wierzyciel może zostać zaspokojony w zamian za rzecz zwolnioną - jest to tak zwane mienie zastępcze. Sąd orzeka po wysłuchaniu stron, ważąc nie tylko interesy wierzyciela i dłużnika, lecz także społeczno-gospodarcze znaczenie prowadzonej działalności. Z chwilą wydania postanowienia zwalniającego skutki zajęcia przechodzą na mienie zastępcze wskazane w postanowieniu, a komornik ma niezwłocznie dokonać czynności związanych z zajęciem. Zgodnie z § 2 na postanowienie sądu w sprawie wyłączenia przysługuje zażalenie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy dłużnik faktycznie prowadzi działalność w formie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego - nie dotyczy więc egzekucji z majątku osoby, która działalności nie prowadzi. Druga przesłanka to niezbędność zajętej rzeczy dla dalszego prowadzenia tej działalności; chodzi o składniki, bez których działalność zostałaby przerwana lub poważnie utrudniona. Trzecia przesłanka ma charakter kluczowy: dłużnik musi realnie wskazać inne mienie, z którego wierzyciel uzyska zaspokojenie. Bez takiego wskazania wniosek nie może odnieść skutku, ponieważ art. 1061 KPC nie służy zwolnieniu dłużnika z odpowiedzialności, lecz jedynie zamianie przedmiotu egzekucji. Wniosek o zwolnienie spod zajęcia może być zgłoszony także w skardze na czynności komornika.
Przykład
Rolnik prowadzący gospodarstwo ma niespłacone zobowiązanie wobec dostawcy pasz. Komornik zajmuje w toku egzekucji kombajn, bez którego niemożliwe będzie przeprowadzenie żniw i uzyskanie przychodu. Rolnik składa do sądu wniosek na podstawie art. 1061 KPC o wyłączenie kombajnu spod zajęcia, wskazując jednocześnie, że wierzyciel może zaspokoić się z niezabudowanej działki oraz z zapasów zboża w magazynie. Sąd wysłuchuje obu stron, ocenia wartość wskazanego mienia zastępczego oraz znaczenie gospodarstwa i - jeśli uzna wniosek za zasadny - zwalnia kombajn, a skutki zajęcia obejmują z chwilą wydania postanowienia mienie zastępcze.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że art. 1061 KPC pozwala po prostu wstrzymać egzekucję. Tak nie jest - przepis zakłada zamianę przedmiotu egzekucji, a nie rezygnację z zaspokojenia wierzyciela. Drugi błąd to wskazywanie mienia zastępczego pozornego, obciążonego lub o wartości oczywiście niewystarczającej; sąd bierze pod uwagę realny interes wierzyciela. Mylące bywa też utożsamianie tej instytucji z powództwem o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji przysługującym osobie trzeciej - tutaj wniosek składa sam dłużnik. Warto również pamiętać, że postanowienie sądu nie jest ostateczne, ponieważ przysługuje na nie zażalenie. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy ocenie, jakie mienie wskazać jako zastępcze, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
