Art. 1038.

Co stanowi przepis

Art. 1038 KPC dotyczy końcowego etapu egzekucji z nieruchomości, czyli podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży egzekucyjnej. Paragraf 1 przewiduje, że jeżeli hipoteka nie została wyczerpana i nadal może służyć zabezpieczeniu wierzyciela, reszta przypadającej na nią sumy nie jest od razu wypłacana, lecz pozostaje na rachunku depozytowym Ministra Finansów. Środki te są tam przechowywane aż do ustania stosunku prawnego, który uzasadnia korzystanie z hipoteki. Paragraf 2 reguluje sytuację, w której jedna hipoteka zabezpiecza kilka wierzytelności, a ich łączna kwota przewyższa sumę hipoteki wpisaną do księgi wieczystej. Jeżeli wierzyciel nie wskazał do dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności, które wierzytelności i w jakiej wysokości mają zostać zaspokojone, zaspokojeniu podlegają wszystkie wierzytelności proporcjonalnie do ich wysokości.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu o podział sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, gdy w planie podziału uwzględniana jest wierzytelność zabezpieczona hipoteką. Paragraf 1 wchodzi w grę wtedy, gdy zabezpieczenie hipoteczne ma charakter otwarty - hipoteka zabezpiecza również przyszłe lub warunkowe roszczenia i nie została w całości wykorzystana. Chodzi więc o sytuacje, w których stosunek prawny między wierzycielem a dłużnikiem jeszcze trwa i może z niego powstać dalsza wierzytelność. Paragraf 2 znajduje zastosowanie przy hipotece zabezpieczającej wiele wierzytelności, gdy suma hipoteki nie wystarcza na ich pełne pokrycie, a wierzyciel zaniechał wskazania kolejności lub wysokości zaspokojenia w terminie do uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności.

Przykład

Bank ma hipotekę na kwotę 500 000 zł, która zabezpiecza kredyt obrotowy udzielany w formie odnawialnej linii, a aktualne zadłużenie wynosi 300 000 zł. Po sprzedaży nieruchomości w licytacji na hipotekę przypada pełna suma zabezpieczenia, jednak umowa kredytowa nadal obowiązuje i bank może w przyszłości domagać się dalszych kwot. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 1038 § 1 KPC, kwota ponad bieżące zadłużenie nie zostanie wypłacona bankowi, lecz trafi na rachunek depozytowy Ministra Finansów. Środki pozostaną tam do czasu, aż stosunek prawny uzasadniający korzystanie z hipoteki ustanie, na przykład wskutek rozwiązania umowy kredytowej.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że złożenie reszty sumy do depozytu oznacza, iż pieniądze przepadają albo wracają automatycznie do dłużnika - w rzeczywistości pozostają zablokowane na poczet ewentualnych przyszłych roszczeń. Mylnie zakłada się też, że wierzyciel może wskazać sposób zaspokojenia poszczególnych wierzytelności w dowolnym momencie; termin z art. 1038 § 2 KPC upływa z dniem uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. Nieporozumieniem jest również sądzenie, że przy niedoborze środków wierzyciel zaspokaja najpierw wierzytelność najstarszą lub najwyższą - ustawa nakazuje wtedy podział proporcjonalny. Warto pamiętać, że proporcjonalne zaspokojenie odnosi się do wysokości wierzytelności, a nie do dat ich powstania. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena zależy od treści wpisu hipoteki i stanu konkretnego postępowania.