Art. 1039.

Co stanowi przepis

Art. 1039 KPC dotyczy sytuacji, w której jedna wierzytelność została zabezpieczona nie na jednej, lecz na kilku nieruchomościach łącznie (typowo chodzi o hipotekę łączną). Przepis nakłada na wierzyciela obowiązek złożenia oświadczenia, czy i w jakiej wysokości żąda zaspokojenia z każdej ze sprzedanych nieruchomości. Oświadczenie to musi zostać złożone przed uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności, a więc w ściśle określonym momencie postępowania egzekucyjnego. Jeżeli wierzyciel tego nie uczyni, ustawodawca sam przesądza sposób rozliczenia. Gdy dzielona jest suma uzyskana tylko z jednej nieruchomości, wierzytelność przyjmuje się do rozrachunku w całości. Gdy natomiast podziałowi podlegają sumy ze sprzedaży kilku łącznie obciążonych nieruchomości, na wierzytelność przypada z każdej sumy taka część, jaka odpowiada stosunkowi kwoty pozostałej po zaspokojeniu należności z wyższym pierwszeństwem do ogólnej sumy tych kwot.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w egzekucji z nieruchomości, na etapie poprzedzającym sporządzenie planu podziału sumy uzyskanej z licytacji. Przesłanką jego zastosowania jest łączne zabezpieczenie tej samej wierzytelności na co najmniej dwóch nieruchomościach oraz sprzedaż przynajmniej jednej z nich w toku egzekucji. Art. 1039 KPC nie tworzy nowego uprawnienia materialnoprawnego - służy jedynie ustaleniu, w jakiej wysokości wierzytelność łącznie zabezpieczona zostanie uwzględniona przy podziale konkretnej sumy. Znaczenie ma tu wyłącznie termin: uprawomocnienie się postanowienia o przysądzeniu własności zamyka możliwość złożenia oświadczenia. Reguła proporcjonalna działa więc jako mechanizm zastępczy wobec bierności wierzyciela.

Przykład

Bank ma wierzytelność zabezpieczoną hipoteką łączną na dwóch lokalach dłużnika. Oba lokale zostają sprzedane w licytacji, a po zaspokojeniu należności z wyższym pierwszeństwem z pierwszej sumy pozostaje 300 000 zł, a z drugiej 100 000 zł. Jeżeli bank nie złoży oświadczenia w terminie z art. 1039 KPC, jego wierzytelność zostanie uwzględniona przy podziale w proporcji 3:1, czyli w trzech czwartych z pierwszej sumy i w jednej czwartej z drugiej. Gdyby bank złożył oświadczenie, mógłby wskazać, że z pierwszej nieruchomości żąda zaspokojenia w całości, a z drugiej wcale.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że hipoteka łączna pozwala uzyskać pełną kwotę z każdej nieruchomości - przepis służy właśnie rozdzieleniu jednej wierzytelności między kilka sum podziałowych, a nie jej zwielokrotnieniu. Drugim jest mylenie terminu z art. 1039 KPC z terminem na zgłoszenie zarzutów do planu podziału; oświadczenie należy złożyć wcześniej, przed uprawomocnieniem postanowienia o przysądzeniu własności. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że brak oświadczenia zawsze oznacza utratę uprawnień - w razie podziału sumy tylko z jednej nieruchomości wierzytelność i tak wchodzi do rozrachunku w całości. Wreszcie proporcję liczy się od kwot pozostałych po zaspokojeniu należności z wyższym pierwszeństwem, a nie od cen sprzedaży nieruchomości. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.