Art. 38 Kodeksu karnego zawiera przepisy dotyczące zmian w górnej granicy ustawowego zagrożenia karą, takich jak obniżenie lub nadzwyczajne obostrzenie tej granicy. Przepis wyjaśnia, że gdy ustawa wprowadza takie zmiany, a zagrożenie karą dotyczy więcej niż jednej kary wymienionej w art. 32 pkt 1–3, to zmiana odnosi się do każdej z tych kar. Dodatkowo art. 38 określa maksymalne granice dla kar nadzwyczajnie obostrzonych, które nie mogą przekroczyć 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności lub 30 lat pozbawienia wolności. W ostatnim paragrafie wskazuje, że jeśli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy kar, kara za przestępstwo zagrożone dożywotnim pozbawieniem wolności nie może przekroczyć 30 lat pozbawienia wolności.
Przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach, gdy ustawodawca zmienia wymiar możliwych do wymierzenia kar w przepisach szczególnych. Zwłaszcza gdy mamy do czynienia z karami wymienionymi w art. 32 pkt 1–3, czyli między innymi karą pozbawienia wolności, ograniczenia wolności oraz grzywny. Art. 38 wprowadza jasne reguły, aby takie obniżenia lub obostrzenia dotyczyły równolegle wszystkich tych rodzajów kar. Limity kar w nadzwyczajnym obostrzeniu mają chronić przed nadmiernym surowym wymiarem kary, a limit 30 lat w przypadku obniżenia przedłuża ochronę przed wymierzaniem kar przesadnie długich zamiast dożywocia.
Przykładowo, jeśli w nowej ustawie przewidziano nadzwyczajne obostrzenie za określone przestępstwo, które może skutkować pozbawieniem wolności na czas do 15 lat i ograniczeniem wolności do 1 roku, to zgodnie z art. 38 § 1 obostrzenie to odniesie się do obu wymienionych kar, a nie tylko do jednej z nich. Przy tym zgodnie z § 2 górna granica kary nie może przekroczyć 30 lat pozbawienia wolności lub 2 lat ograniczenia wolności, co zapewnia proporcjonalność wymierzonej kary.
Częstym błędem jest mylenie górnej granicy ustawowego zagrożenia z maksymalną wymierzalną karą, albo nieprzestrzeganie limitów przewidzianych dla kar nadzwyczajnie obostrzonych. Należy też pamiętać, że obniżenie nie może powodować przekroczenia 30 lat pozbawienia wolności w przypadku przestępstw zagrożonych dożywociem. Niezastosowanie się do tych limitów skutkuje wadliwym wymiarem kary. W przypadku wątpliwości w interpretacji art. 38 KK w konkretnych przypadkach, wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem specjalizującym się w prawie karnym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
