Art. 916 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy osoba, która ma względem dożywotnika ustawowy obowiązek alimentacyjny, może domagać się, aby umowa o dożywocie została uznana za bezskuteczną względem niej. Przepis ten chroni interesy wierzycieli, którzy wskutek zawarcia umowy o dożywocie doświadczyli pogorszenia sytuacji majątkowej dożywotnika do tego stopnia, że stał się on niewypłacalny. Niezależnie od tego, czy dożywotnik działał świadomie na szkodę wierzycieli, a także bez względu na czas zawarcia umowy, poszkodowana strona może żądać jej unieważnienia względem siebie. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli umowa o dożywocie została zawarta dawno temu, istnieje możliwość ochrony praw osoby, której alimenty powinny być zapewnione.
Przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach, gdy dożywotnik, przekazując nieruchomość w zamian za dożywocie, pozbawił się majątku, a tym samym stał się niewypłacalny wobec osoby, która ustawowo ma prawo do jego utrzymania. Oznacza to, że gdy obowiązek alimentacyjny względem dożywotnika ciąży na określonej osobie, ta może na jego podstawie kwestionować skuteczność umowy, jeśli wskutek jej zawarcia dożywotnik nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań.
Przykładem może być sytuacja, gdy rodzic oddaje mieszkanie w ramach umowy dożywocia dziecku, ale po tej umowie traci środki do życia i nie jest w stanie zapewnić sobie podstawowych potrzeb. Osoba obowiązana do alimentacji, np. dziecko wobec rodzica, może żądać, aby umowa była uznana za bezskuteczną wobec niej, co pozwoli na egzekwowanie świadczeń alimentacyjnych i ochronę interesów dożywotnika. Czasowe ograniczenie tego uprawnienia do 5 lat od daty zawarcia umowy oznacza konieczność niezwłocznego działania w celu ochrony praw.
Często popełnianym błędem jest nieznajomość terminu przedawnienia prawa do żądania uznania umowy za bezskuteczną, który w tym przypadku wynosi 5 lat od daty zawarcia umowy o dożywocie. Ponadto bywa mylnie przyjmowane, że świadomość dożywotnika o pokrzywdzeniu wierzycieli ma wpływ na skuteczność żądania, podczas gdy przepis wyraźnie to wyklucza. Innym mylnym rozumieniem jest uznanie, że uprawnienie to przysługuje wszystkim wierzycielom, podczas gdy przepis odnosi się tylko do osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem dożywotnika. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby właściwie ocenić możliwość zastosowania tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
