Art. 88 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy osoba składająca oświadczenie woli uczyniła to pod wpływem błędu lub groźby i chce uchylić się od jego skutków prawnych. Przepis wskazuje na konieczność złożenia pisemnego oświadczenia adresowanego do osoby, której oświadczenie woli zostało składane. Oznacza to, że samo odwołanie ustne czy milczenie nie wystarczą do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych tego oświadczenia. Druga część przepisu określa terminy, po których uprawnienie to wygasa. W przypadku błędu osoba ma rok od chwili wykrycia błędu na złożenie oświadczenia uchylającego się od skutków. Gdy zaś oświadczenie zostało złożone pod groźbą, rok liczy się od ustania stanu obawy.
Przepis znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy skutki prawne oświadczenia woli są dla osoby składającej je niekorzystne lub krzywdzące na skutek braku rzeczywistej swobody woli. Dla przykładu, jeśli ktoś zgodził się na umowę pod wpływem błędnego przekonania co do istotnych okoliczności lub pod wpływem groźby, może skorzystać z art. 88 KC, aby w terminie roku od wykrycia błędu lub ustania groźby uchylić się od skutków prawnych tego oświadczenia. Ważne jest, że uchylenie wymaga formy pisemnej skierowanej do adresata oświadczenia – nie jest więc to proces automatyczny ani nieformalny.
Przykładem zastosowania przepisu może być sytuacja, gdy ktoś zawarł umowę kupna nieruchomości, wierząc, że działka ma określony status prawny, co okazało się błędem. Po odkryciu błędu, w ciągu roku, kupujący może złożyć sprzedającemu pisemne oświadczenie o uchyleniu się od skutków tej umowy. Podobnie, jeżeli umowa została zawarta pod groźbą – np. zastraszenia wykonanego przez stronę kontraktu – poszkodowany ma rok od momentu ustania stanu groźby, aby formalnie odwołać skutki swojego oświadczenia woli.
Częstym błędem przy stosowaniu art. 88 KC jest niedotrzymanie formy pisemnej uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, co skutkuje jego bezskutecznością. Inny problem to przekroczenie terminów przewidzianych w paragrafie 2, gdy osoba zgłaszająca błąd lub groźbę nie działa niezwłocznie. Bywa też, że nieostrożnie pomija się konieczność skierowania oświadczenia do konkretnego adresata, co może prowadzić do wątpliwości, czy stanowisko osoby składającej oświadczenie dotarło do właściwego odbiorcy. Zawsze warto dokładnie przestrzegać formy i terminów wskazanych w art. 88, aby skutecznie uchylić się od skutków prawnych niefortunnego oświadczenia woli.
W sprawach indywidualnych, gdzie skutki oświadczenia woli mają szczególne znaczenie, rekomenduje się skonsultowanie z prawnikiem, który pomoże zachować wszystkie wymogi ustawowe i właściwie sformułować oświadczenie.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
