Art. 86 Kodeksu cywilnego wprowadza szczególne regulacje dotyczące uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wywołanego podstępem drugiej strony. Przepis ten wskazuje, że gdy błąd został wywołany podstępem, osoba, która go doznała, może uchylić się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli, nawet jeśli ów błąd nie był istotny lub nie dotyczył treści czynności prawnej. Oznacza to rozszerzenie standardowej ochrony, która dotyczy tylko błędów istotnych wpływających na decyzję danej osoby.
Zgodnie z § 2 art. 86, podstęp osoby trzeciej jest traktowany jak podstęp drugiej strony, jeśli ta miała o nim wiedzę i nie poinformowała o tym drugiej strony, albo gdy czynność prawna była nieodpłatna. W ten sposób przepis przeciwdziała sytuacjom, w których osoba trzecia wprowadza w błąd, wpływając na oświadczenie woli, a strona będąca stroną czynności prawnej świadomie korzysta z tego podstępu lub nie przeciwdziała mu, szczególnie przy czynnościach odpłatnych.
Praktyczny przykład zastosowania art. 86 może dotyczyć sytuacji, gdy kupujący zawiera umowę sprzedaży, kierując się fałszywym zapewnieniem sprzedającego (np. o pochodzeniu towaru). Nawet gdy błąd kupującego nie dotyczył bezpośrednio istoty umowy (np. ceny), lecz innego elementu, a sprzedający użył podstępu, kupujący może uchylić się od skutków prawnych umowy. Podobnie, jeśli osoba trzecia wprowadziła kupującego w błąd, a sprzedający o tym wiedział i nie poinformował kupującego, ochrona kupującego też obowiązuje.
Często spotykane błędy w stosowaniu art. 86 dotyczą oceny, czy błąd był istotny i czy rzeczywiście zastosowanie ma podstęp. Nierzadko mylone są także przesłanki dotyczące podstępu osoby trzeciej – nie zawsze w praktyce uwzględnia się fakt, że strona musi wiedzieć o tym podstępie lub że czynność musi być nieodpłatna. Ponadto nie zawsze poprawnie identyfikuje się sytuacje, gdy błąd nie dotyczy treści czynności, a mimo to uchylenie jest możliwe z uwagi na podstęp. Art. 86 wymaga więc precyzyjnej analizy stanu faktycznego i intencji stron.
Podsumowując, art. 86 KC rozszerza ochronę osoby składającej oświadczenie woli pod wpływem błędu spowodowanego podstępem strony przeciwnej lub osoby trzeciej. W przypadku konkretnej sytuacji prawnej zaleca się konsultację z prawnikiem, aby odpowiednio ocenić przesłanki i skutki zastosowania tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
