Ustawa o systemach AI i nowe terminy AI Act: co naprawdę obowiązuje od sierpnia 2026

Pierwsza zmiana jest unijna. Zgodnie z harmonogramem rozporządzenia 2024/1689 (AI Act) od 2 sierpnia 2026 r. stosuje się przepisy o przejrzystości systemów AI z art. 50. To kontynuacja wcześniejszych etapów: od 2 lutego 2025 r. obowiązują zakazy niedozwolonych praktyk i wymóg kompetencji w zakresie AI, a od 2 sierpnia 2025 r. obowiązki dostawców modeli ogólnego przeznaczenia (GPAI).

Druga zmiana jest krajowa. 11 sierpnia 2026 r. weszła w życie zasadnicza część ustawy o systemach sztucznej inteligencji (ogłoszonej w Dzienniku Ustaw 27 lipca 2026 r.), która wdraża AI Act w Polsce i tworzy krajowy organ nadzoru rynku AI. Dla firm oznacza to, że obowiązki unijne przestają być teoretyczne: pojawia się konkretny organ, procedury kontroli i kary administracyjne.

Przepisy o przejrzystości dotyczą znacznie szerszego kręgu podmiotów niż systemy wysokiego ryzyka. W praktyce od 2 sierpnia 2026 r.:

• interakcja z maszyną musi być jawna - osoba korzystająca z chatbota, wirtualnego asystenta lub zautomatyzowanej obsługi klienta powinna zostać jasno poinformowana, że rozmawia z systemem AI, jeżeli nie jest to oczywiste z kontekstu; informacja powinna pojawić się przy pierwszym kontakcie,
• deepfake wymaga oznaczenia - podmiot rozpowszechniający realistyczne obrazy, nagrania audio lub wideo wygenerowane albo zmanipulowane przez AI musi ujawnić, że materiał został wygenerowany lub zmodyfikowany z użyciem sztucznej inteligencji,
• treści generowane przez AI mają być rozpoznawalne maszynowo - dostawcy systemów generujących treści muszą zapewnić oznaczanie w formacie nadającym się do odczytu maszynowego,
• systemy rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej wymagają poinformowania osób, wobec których są stosowane.

Są też istotne wyłączenia i okresy przejściowe: obowiązek oznaczania nie obejmuje m.in. treści o charakterze artystycznym lub twórczym oznaczonych jako takie oraz materiałów poddanych weryfikacji redakcyjnej, a treści wygenerowane przed 2 sierpnia 2026 r. nie wymagają oznaczania wstecz. Dostawcy systemów wprowadzonych na rynek przed tą datą mają czas na wdrożenie oznaczania maszynowego do 2 grudnia 2026 r.

Tu powstaje najwięcej pomyłek. W pierwotnym harmonogramie AI Act obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III miały być stosowane właśnie od 2 sierpnia 2026 r. i taką datę podaje nadal wiele opracowań. Pakiet zmian Digital Omnibus przesunął jednak te terminy:

• samodzielne systemy wysokiego ryzyka z załącznika III (m.in. rekrutacja, scoring kredytowy, edukacja, dostęp do usług) - stosowanie od 2 grudnia 2027 r.,
• systemy AI będące elementem produktów regulowanych odrębnymi przepisami UE (np. wyroby medyczne, maszyny) - stosowanie od 2 sierpnia 2028 r.

Praktyczny wniosek dla prawnika: jeżeli klient opiera plan zgodności na materiale sprzed zmiany harmonogramu, analiza wymaga aktualizacji w obie strony. Część obowiązków, na które firma się przygotowywała, wejdzie później, ale obowiązki przejrzystości i krajowy nadzór działają już teraz.

Ustawa o systemach sztucznej inteligencji powołuje Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) - organ nadzoru rynku AI w Polsce, niezależny i obsługiwany przy wsparciu Ministerstwa Cyfryzacji. Harmonogram jest rozłożony na etapy: część organizacyjna obowiązuje od 28 lipca 2026 r., zasadnicza część ustawy od 11 sierpnia 2026 r., a uprawnienia do prowadzenia kontroli, postępowań i nakładania administracyjnych kar pieniężnych zaczną być stosowane od 28 października 2026 r. Jesienią planowane jest powołanie przewodniczącego i rozpoczęcie faktycznej działalności Komisji.

Dla działów prawnych i compliance to znany schemat z RODO i KSC: między wejściem przepisów w życie a początkiem realnych kontroli jest krótkie okno na uporządkowanie dokumentacji. W tym przypadku okno jest wyjątkowo wąskie, bo od wejścia w życie ustawy do uruchomienia uprawnień kontrolnych mijają niecałe trzy miesiące.

1. Zinwentaryzuj systemy AI używane i udostępniane przez organizację: chatboty, generatory treści, narzędzia analityczne, funkcje AI w produktach.
2. Sprawdź, gdzie firma wchodzi w interakcję z klientem przez AI, i czy komunikat o rozmowie z maszyną pojawia się przy pierwszym kontakcie.
3. Przejrzyj publikowane treści generowane przez AI pod kątem oznaczania, w tym wymogu formatu nadającego się do odczytu maszynowego.
4. Zweryfikuj klasyfikację systemów pod kątem załącznika III według nowego harmonogramu: co wchodzi w grudniu 2027 r., a co w sierpniu 2028 r.
5. Ustal, kto w organizacji odpowiada za kontakt z KRiBSI i za odpowiedź na ewentualną kontrolę po 28 października 2026 r.
6. Zaktualizuj wewnętrzną politykę AI - jeżeli organizacja jej nie ma, punktem wyjścia może być nasz przewodnik o wdrażaniu narzędzi AI w kancelarii zgodnie z AI Act.

Podstawy prawne do takiej analizy można zweryfikować bezpośrednio w PrawMi: wyszukiwarka aktów i ekspert od regulacji unijnych pozwalają sprawdzić brzmienie przepisów AI Act i polskiej ustawy zamiast polegać na streszczeniach z różnych dat.