Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Art. 229.

§ 1.Wstępnym badaniom lekarskim, z zastrzeżeniem § 11, podlegają:

1)osoby przyjmowane do pracy;

2)pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.

§ 11.Wstępnym badaniom lekarskim nie podlegają osoby:

1)przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy z tym pracodawcą;

2)przyjmowane do pracy u innego pracodawcy na dane stanowisko w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy, jeżeli posiadają aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie i pracodawca ten stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na danym stanowisku pracy, z wyłączeniem osób przyjmowanych do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych.

§ 12.Przepis § 11pkt 2 stosuje się odpowiednio w przypadku przyjmowania do pracy osoby pozostającej jednocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą. Obecnie ministrowi właściwemu do spraw pracy, na podstawie art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 16 oraz art. 21 ustawy, o której mowa w odnośniku 8.

§ 13.Pracodawca żąda od osoby, o której mowa w § 11pkt 2 oraz w § 12, aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku oraz skierowania na badania będące podstawą wydania tego orzeczenia.

§ 2.Pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim. W przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega ponadto kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

§ 3.Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

§ 4.Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.

§ 4a.Wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę.

§ 5.Pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających jest obowiązany zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także:

1)po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami;

2)po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.

§ 6.Badania, o których mowa w § 1, 2 i 5, są przeprowadzane na koszt pracodawcy, z zastrzeżeniem § 61. Pracodawca ponosi ponadto inne koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami, niezbędnej z uwagi na warunki pracy.

§ 61.W przypadku gdy pracownik skierowany na wstępne, okresowe albo kontrolne badania lekarskie spełnia warunki objęcia programem zdrowotnym lub programem polityki zdrowotnej, lekarz przeprowadzający wstępne, okresowe albo kontrolne badania lekarskie kieruje pracownika, za jego zgodą, do udziału w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej. Jeżeli pracownik wykona wstępne, okresowe albo kontrolne badania lekarskie zgodnie z programem zdrowotnym lub programem polityki zdrowotnej, badania te są finansowane na zasadach określonych w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej.

§ 62.Jeżeli zakres badań określonych w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej nie odpowiada pełnemu zakresowi badań wymaganych w celu wydania orzeczenia lekarskiego dotyczącego przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu, o którym mowa w § 4a, określonych w przepisach wydanych na podstawie § 8, lekarz przeprowadzający wstępne, okresowe albo kontrolne badania lekarskie wydaje pracownikowi również skierowanie na przeprowadzenie pozostałych badań wynikających z tych przepisów.

§ 63.Lekarz wydaje orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu, o którym mowa w § 4a, wyłącznie na podstawie wyników badań, których zakres odpowiada zakresowi badań określonych w przepisach wydanych na podstawie § 8.

§ 64.Minister właściwy do spraw zdrowia ogłasza, w drodze obwieszczenia, wykaz programów zdrowotnych lub programów polityki zdrowotnej realizowanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia lub Narodowy Fundusz Zdrowia, które uwzględnia lekarz w ramach przeprowadzania badania wstępnego, badania okresowego albo badania kontrolnego pracownika.

§ 65.Do przeprowadzania badań w zakresie wskazanym w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej stosuje się § 3.

§ 7.Pracodawca przechowuje orzeczenia wydane na podstawie badań lekarskich, o których mowa w § 1, 2 i 5, orzeczenia i skierowania uzyskane na podstawie § 13oraz skierowania, o których mowa w § 4a.

§ 71.W przypadku stwierdzenia, że warunki określone w skierowaniu, o którym mowa w § 13, nie odpowiadają warunkom występującym na danym stanowisku pracy, pracodawca zwraca osobie przyjmowanej do pracy to skierowanie oraz orzeczenie lekarskie wydane w wyniku tego skierowania.

§ 8.Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia:

1)tryb i zakres badań lekarskich, o których mowa w § 1, 2 i 5, oraz częstotliwość badań okresowych, a także sposób dokumentowania i kontroli badań lekarskich,

2)tryb wydawania i przechowywania orzeczeń lekarskich do celów przewidzianych w niniejszej ustawie i w przepisach wydanych na jej podstawie,

3)zakres informacji objętych skierowaniem na badania lekarskie i orzeczeniem lekarskim, a także wzory tych dokumentów,

4)zakres profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w § 6 zdanie drugie,

5)dodatkowe wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać lekarze przeprowadzający badania, o których mowa w § 1, 2 i 5, oraz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną, o której mowa w § 6 zdanie drugie – uwzględniając konieczność zapewnienia prawidłowego przebiegu i kompleksowości badań lekarskich, o których mowa w § 1, 2 i 5, profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w § 6 zdanie drugie, a także informacji umożliwiających porównanie warunków pracy u pracodawcy oraz ochrony danych osobowych osób poddanych badaniom.

Wyjaśnienie przepisu

Artykuł 229 Kodeksu pracy szczegółowo określa zasady dotyczące badań lekarskich pracowników zatrudnionych na różnych stanowiskach. Przepis w § 1 wskazuje, kto podlega wstępnym badaniom lekarskim, wskazując na osoby przyjmowane do pracy oraz pracowników młodocianych i przenoszonych na stanowiska narażone na szkodliwe czynniki. Istotnym uzupełnieniem w § 1¹ jest wskazanie wyjątków od tego obowiązku dla osób przyjmowanych ponownie do pracy u tego samego lub innego pracodawcy w określonym terminie, pod warunkiem posiadania aktualnego orzeczenia lekarskiego. Przepis ten ma na celu ograniczenie zbędnych badań medycznych, zachowując bezpieczeństwo i ochronę zdrowia.

Zastosowanie artykułu następuje przede wszystkim przy zatrudnianiu nowych pracowników, ale także w trakcie zmiany stanowiska pracy lub gdy zaistnieją inne określone sytuacje, takie jak przerwy w pracy czy zagrożenie zdrowia ze względu na warunki pracy. Dodatkowo, przepisy przewidują badania okresowe oraz kontrolne, które są obligatoryjne przy dłuższej niezdolności do pracy (powyżej 30 dni) w celu oceny zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Szczególnie ważne są tutaj także regulacje dotyczące badań pracowników narażonych na substancje rakotwórcze i pyły zwłókniające, którzy mogą być objęci dodatkowymi badaniami także po zakończeniu pracy w takich warunkach.

Przykładem praktycznego zastosowania artykułu 229 może być sytuacja, w której firma zatrudnia nowego pracownika na stanowisko produkcyjne, gdzie występują czynniki uciążliwe dla zdrowia. Pracodawca ma obowiązek skierować go na wstępne badania lekarskie przed dopuszczeniem do pracy. Jeśli natomiast pracownik ten zostanie przeniesiony na inne stanowisko o podobnych warunkach pracy, zgodnie z § 1² przepis o wstępnych badaniach może nie mieć zastosowania, jeśli spełni określone warunki. Artykuł reguluje także kwestie przeprowadzania badań w godzinach pracy i zasad wypłacania wynagrodzenia za ten czas.

W praktyce często dochodzi do nieporozumień, na przykład nie zawsze poprawnie rozumiane są wyjątki dotyczące braku konieczności wykonywania badań wstępnych przy ponownym zatrudnieniu u tego samego lub innego pracodawcy. Innym błędem jest niedopełnianie obowiązków dotyczących przechowywania orzeczeń lekarskich przez pracodawcę lub niewłaściwa ocena warunków pracy przy wystawianiu skierowań na badania. Również zdarza się, że pracodawca nie zapewnia badań okresowych pracownikom narażonym na czynniki szkodliwe, co jest niezgodne z przepisami.

Podsumowując, Art. 229 KP stanowi kluczową regulację chroniącą zdrowie pracowników przez obowiązkowe badania lekarskie, które powinny być przeprowadzane zgodnie z określonymi przepisami i procedurami. W indywidualnej sprawie zawsze warto skonsultować się z prawnikiem lub specjalistą ds. bhp, aby prawidłowo zastosować przepisy i zapewnić bezpieczeństwo zdrowotne pracowników.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kto musi przejść wstępne badania lekarskie?

Wstępnym badaniom podlegają osoby przyjmowane do pracy oraz przenoszeni na stanowiska z czynnikami szkodliwymi lub uciążliwymi.

Czy za badania lekarskie płaci pracodawca?

Tak, pracodawca pokrywa koszty wszystkich badań wstępnych, okresowych i kontrolnych oraz profilaktycznej opieki zdrowotnej.

Czy można pominąć wstępne badania przy ponownym zatrudnieniu?

Wyjątkowo można, jeśli zatrudnienie następuje u tego samego lub innego pracodawcy na takie samo stanowisko w ciągu 30 dni, a pracownik ma aktualne orzeczenie lekarskie.

Jakie konsekwencje ma brak ważnego orzeczenia lekarskiego przy dopuszczeniu do pracy?

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do wykonywania pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań.

Czy pracownik ma prawo do wynagrodzenia podczas badań lekarskich?

Tak, badania lekarskie powinny być przeprowadzane w godzinach pracy, a pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia i zwrot kosztów przejazdu, jeśli badania odbywają się w innej miejscowości.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI