Artykuł 178 Kodeksu pracy w dwóch paragrafach reguluje szczególne warunki zatrudnienia pracownic w ciąży oraz pracowników wychowujących dzieci do osiągnięcia przez nie wieku 8 lat. W § 1 normowane są zakazy dotyczące kobiet w ciąży - nie mogą one być zatrudniane w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Ponadto, bez ich zgody nie wolno ich delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie czasu pracy określonym w art. 139 Kodeksu pracy. § 2 rozszerza ochronę na pracowników wychowujących małe dzieci, zakazując im bez zgody pracy w nadgodzinach, nocnej, w systemie wymienionym w art. 139 i delegacji.
Przepis ma zastosowanie w przypadkach zatrudniania na podstawie stosunku pracy pracownic będących w ciąży oraz pracowników mających pod opieką dziecko do 8 roku życia. Ochrona dotyczy sytuacji naruszających normy czasu pracy i warunki pracy, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie i dobrostan rodziny. Warunkiem stosowania ograniczeń jest fakt ciąży u kobiety lub posiadanie dziecka w określonym wieku. Obejmuje to zwłaszcza sytuacje, gdy pracodawca planuje zlecić pracownikowi nadliczbowe godziny, nocną zmianę, delegacje lub inne formy pracy określone w art. 139 KP.
W praktyce wyobraźmy sobie kobietę w ciąży zatrudnioną na umowę o pracę, której przełożony chciałby przydzielić nocne zmiany lub delegację służbową poza jej miejscem pracy. Zgodnie z art. 178 § 1 kobiecie tej zakazane jest takie zatrudnienie bez jej zgody. Analogicznie, ojciec małego dziecka poniżej 8 lat nie może zostać zmuszony do pracy w nadgodzinach czy w porze nocnej bez wyrażenia zgody, co oznacza konieczność przestrzegania tymczasowych ograniczeń w zakresie pracy.
Często spotykanymi błędami są np. nieświadome naruszanie tych zakazów przez pracodawców, którzy zatrudniają kobiety ciężarne do pracy poza ustalonymi godzinami lub delegują je bez wcześniejszej zgody. Zdarza się także błędne interpretowanie norm dotyczących pracowników z dziećmi, co prowadzi do nieuzasadnionych prób kierowania ich na nocne czy nadliczbowe zmiany. Przepis wymaga zatem świadomości ze strony pracodawców i pracowników o uprawnieniach i ograniczeniach, jakie nakłada na stosunek pracy w takich sytuacjach. W indywidualnych przypadkach warto zwrócić się do prawnika by dobrze zrozumieć zakres i konsekwencje przepisów art. 178 KP.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
