Art. 153 Kodeksu pracy określa zasady nabywania prawa do urlopu przez pracownika w początkowym okresie zatrudnienia oraz w kolejnych latach kalendarzowych. Zgodnie z § 1 tego przepisu, pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w danym roku kalendarzowym nie uzyskuje od razu pełnego prawa do urlopu wypoczynkowego. Zyskuje je w miarę upływu kolejnych miesięcy pracy, w wymiarze proporcjonalnym do liczby przepracowanych miesięcy. Konkretne prawo do urlopu w takim przypadku wynosi 1/12 pełnego wymiaru przypadającego po przepracowaniu pełnego roku za każdy miesiąc pracy. Natomiast § 2 stanowi, że prawo do następnych, pełnych urlopów pracownik nabywa w każdym kolejnym roku kalendarzowym po roku, w którym rozpoczął pracę. Oznacza to, że po zakończeniu pierwszego roku zatrudnienia prawo do urlopu jest pełne i odpowiada wymiarowi przysługującemu zgodnie z obowiązującymi przepisami lub umową.
Przepis ma zastosowanie przede wszystkim w sytuacji, gdy osoba zaczyna swoją pierwszą w życiu pracę lub jest zatrudniona po raz pierwszy w danym roku kalendarzowym. Dotyczy to zwłaszcza młodych osób, które właśnie ukończyły naukę oraz wszelkich innych pracowników, którzy nie mieli wcześniej zatrudnienia w roku kalendarzowym, w którym rozpoczynają pracę. Przepis reguluje sposób naliczania urlopu proporcjonalnie do rzeczywistego okresu pracy w roku, co jest ważne dla prawidłowej organizacji czasu pracy i wypoczynku. Ponadto, ustanowienie prawa do pełnego urlopu w kolejnych latach kalendarzowych pozwala na klarowne ustalenie uprawnień każdego pracownika na podstawie długości zatrudnienia.
Przykładem zastosowania art. 153 KP może być sytuacja młodej osoby, która po raz pierwszy podejmuje zatrudnienie w marcu. Zgodnie z tym przepisem, za każdy miesiąc pracy w roku kalendarzowym nabywa prawo do 1/12 pełnego wymiaru urlopu. W praktyce oznacza to, że jeśli pracownik przepracuje od marca do grudnia, czyli 10 miesięcy, to uzyska prawo do urlopu w wymiarze 10/12 pełnego wymiaru. Dopiero po pierwszym stycznia następnego roku będzie miał prawo do pełnego, należnego mu urlopu zgodnie z zasadami ogólnymi. Takie rozwiązanie chroni prawa pracownika, a jednocześnie uwzględnia specyfikę czasu zatrudnienia.
Częstym nieporozumieniem związanym z art. 153 KP jest błędne przyjmowanie, że pracownik może od razu po zatrudnieniu korzystać z pełnego wymiaru urlopu. Wielu pracodawców i pracowników nie zdaje sobie sprawy, że prawo do urlopu w pierwszym roku jest naliczane proporcjonalnie do miesięcy pracy. Innym błędem bywa nieuwzględnianie podziału kalendarzowego przy naliczaniu urlopu, co może prowadzić do nieprawidłowego rozliczenia urlopów. Należy także pamiętać, że prawo do kolejnych urlopów jest nabywane dopiero w każdym kolejnym roku kalendarzowym, co oznacza, że rozwiązanie to nie daje urlopu „od ręki” od początku zatrudnienia. W przypadku wątpliwości dotyczących interpretacji czy zastosowania przepisu w konkretnej sytuacji warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
