Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Art. 142¹.

Aktualizacja: 30 lipca 2026

Treść przepisu
Wyjaśnienie

§ 1.Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek:

1)pracownika – małżonka albo pracownika – rodzica dziecka w fazie prenatalnej, w przypadku ciąży powikłanej,

2)pracownika – rodzica dziecka posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2024 r. poz. 1829),

3)pracownika – rodzica:

a)dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz

b)dziecka posiadającego odpowiednio opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno- wychowawczych, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933) – o wykonywanie pracy w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139, lub rozkładzie czasu pracy, o którym mowa w art. 140¹ albo w art. 142, złożony w postaci papierowej lub elektronicznej.

§ 2.Pracodawca może odmówić uwzględnienia wniosku, o którym mowa w § 1, jeżeli jego uwzględnienie nie jest możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej.

§ 3.Przepisy § 1 i 2 stosuje się do pracowników, o których mowa w § 1 pkt 2 i 3, również po ukończeniu przez dziecko 18 roku życia.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Wyjaśnienie przepisu

Art. 1421 Kodeksu pracy wprowadza szczególne uprawnienia pracowników będących rodzicami dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji zdrowotnej lub rozwojowej do składania wniosku o określony system lub rozkład czasu pracy. Przepis zobowiązuje pracodawcę do uwzględnienia takiego wniosku, jeśli został złożony w formie papierowej lub elektronicznej, i dotyczy trzech kategorii pracowników: małżonka pracownika lub samego pracownika będącego rodzicem dziecka w fazie prenatalnej w sytuacji ciąży powikłanej, rodzica dziecka posiadającego zaświadczenie w rozumieniu ustawy „Za życiem” oraz rodzica dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności lub opinią dotyczącą specjalnego wsparcia edukacyjnego. Normy te mają na celu zapewnienie elastyczności czasu pracy, co może pozytywnie wpłynąć na godzenie obowiązków rodzinnych z zawodowymi.

Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy pracownik wypełnia warunki określone w poszczególnych punktach ust. 1, a jego wniosek dotyczy pracy w systemie czasu pracy zgodnym z art. 139 KP lub rozkładu czasu pracy, o którym mowa w innych art. KP (art. 1401, 142). Warunkiem jest przedstawienie właściwej formy wniosku oraz spełnienie przesłanek dotyczących stanu dziecka lub jego potrzeb zdrowotnych i edukacyjnych. Istotna jest także możliwość odmowy uwzględnienia wniosku przez pracodawcę tylko ze względu na niemożność realizacji ze względów organizacyjnych lub charakteru pracy, przy czym odmowa musi być na piśmie lub w formie elektronicznej z podaniem przyczyny. Warto zwrócić uwagę, że przepisy te stosuje się do rodziców dzieci także po ukończeniu przez nie 18 lat.

W praktyce przepis może znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy np. pracownik będący rodzicem dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności składa wniosek o zmianę dotychczasowego systemu czasu pracy, np. na rozkład uwzględniający potrzeby dziecka, takie jak dojazdy na terapię czy wizyty lekarskie. Pracodawca, po uwzględnieniu wniosku, może na przykład dostosować godziny pracy lub umożliwić pracę w określonym systemie równoważącym obowiązki zawodowe i rodzinne. Odmowa może nastąpić jedynie, gdy organizacja pracy lub rodzaj zadań na to nie pozwala. Pracownik jest wtedy zawiadamiany o przyczynach odmowy, co umożliwia mu podjęcie dalszych działań lub ewentualne porozumienie z pracodawcą.

Częstym nieporozumieniem przy stosowaniu art. 1421 KP jest przekonanie, że wniosek zawsze musi zostać uwzględniony bez względu na sytuację pracodawcy. Tymczasem przepis wyraźnie dopuszcza odmowę z przyczyn organizacyjnych czy charakteru pracy. Ponadto, pracownicy nie zawsze wiedzą, jakie dokumenty legitymujące się powinno dziecko posiadać, co skutkuje błędami lub brakiem formalnych podstaw do wniosku. Kolejnym błędem jest też złożenie wniosku w niewłaściwej formie lub brak zachowania terminów zawartych w innych przepisach dotyczących systemów czasu pracy. Warto pamiętać, że przepisy te mają zastosowanie także po ukończeniu 18. roku życia dziecka w określonych sytuacjach, co może zostać pominięte przez pracodawców. W indywidualnych sprawach dotyczących realizacji tych uprawnień wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, aby właściwie odczytać i stosować przepis art. 1421 KP.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kto może składać wniosek na podstawie art. 1421 KP?

Wniosek może składać pracownik będący małżonkiem lub rodzicem dziecka w sytuacji określonej w przepisie, czyli np. dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Czy pracodawca zawsze musi uwzględnić wniosek o zmianę czasu pracy?

Nie, pracodawca może odmówić uwzględnienia wniosku tylko, jeśli jest to niemożliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj wykonywanej pracy.

W jakiej formie należy złożyć wniosek do pracodawcy?

Wniosek powinien być złożony w formie papierowej lub elektronicznej, co gwarantuje formalne potraktowanie prośby.

Czy przepisy art. 1421 KP mają zastosowanie także po 18. roku życia dziecka?

Tak, przepisy dotyczące rodziców dzieci z określonymi dokumentami stosuje się również po ukończeniu przez dziecko 18 lat.

Co powinien zrobić pracodawca w przypadku odmowy uwzględnienia wniosku?

Pracodawca musi poinformować pracownika na piśmie lub w formie elektronicznej, podając przyczynę odmowy.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 142(1)

← Wróć do pełnej ustawy