Art. 104².

Art. 1042 Kodeksu pracy precyzuje zasady związane z ustalaniem regulaminu pracy, który jest podstawowym dokumentem określającym prawa i obowiązki pracowników oraz zasady organizacji pracy u danego pracodawcy. Przepis ten dzieli proces ustalenia regulaminu na dwa etapy: pierwszy zakłada współpracę pracodawcy z zakładową organizacją związkową, a drugi – możliwość samodzielnego ustalenia regulaminu przez pracodawcę, jeśli nie dojdzie do porozumienia lub organizacja związkowa u pracodawcy nie funkcjonuje. Zgodnie z § 1, pracodawca musi podjąć starania, aby wypracować wspólną treść regulaminu z reprezentacją związkową, co wskazuje na istotę dialogu społecznego w miejscu pracy i dążenie do konsensusu. Z kolei § 2 przewiduje rozwiązanie dla sytuacji konfliktowych lub braku zakładowej organizacji związkowej, dając pracodawcy prawo do jednoosobowego ustalenia regulaminu w określonym terminie, co zapewnia ciągłość i funkcjonalność regulaminów pracy.

Przepis ma zastosowanie w każdym zakładzie pracy zatrudniającym pracowników, szczególnie gdy wymagana jest formalizacja zasad obowiązujących u pracodawcy. Jest to ważne w kontekście harmonizacji norm pracy i zapobiegania nieporozumieniom lub konfliktom interpersonalnym. Przepis znajduje zastosowanie także wtedy, gdy po stronie pracodawcy istnieje zakładowa organizacja związkowa, która aktywnie uczestniczy w tworzeniu regulaminu, lub gdy taka organizacja nie funkcjonuje – wówczas pracodawca działa samodzielnie. Ustalony regulamin powinien odzwierciedlać specyfikę danego stosunku pracy, respektując przy tym obowiązujące przepisy prawa pracy oraz zasady współżycia społecznego.

Przykładem zastosowania artykułu 1042 KP może być sytuacja, gdy pracodawca w zakładzie produkcyjnym rozpoczyna pracę nad nowym regulaminem pracy. Początkowo przedstawia projekt regulaminu działającej u niego związkowej organizacji pracowniczej w celu uzgodnienia jego treści. Jeśli organizacja zgłasza poprawki, prowadzone są negocjacje. Jeżeli jednak w wyznaczonym terminie nie dojdzie do porozumienia, pracodawca finalizuje ustalenia regulaminu samodzielnie. Analogiczna procedura ma miejsce w firmie, w której brak jest działań związków zawodowych. W obu przypadkach obowiązuje konieczność poinformowania pracowników o ostatecznym brzmieniu regulaminu oraz jego przestrzeganie.

Częstymi nieporozumieniami w stosowaniu art. 1042 KP są błędne interpretacje dotyczące roli zakładowej organizacji związkowej, zwłaszcza co do terminów i zakresu uzgadniania regulaminu. Pracodawcy czasem pomijają obowiązek negocjacji lub wychodzą z założenia, że mogą ustalić regulamin samodzielnie bez formalnego upływu określonego terminu, co może prowadzić do sporów prawnych. Ponadto, mylona jest często funkcja regulaminu pracy z innymi aktami wewnątrzzakładowymi, co wpływa na niejednolitą praktykę jego stosowania. Warto również pamiętać, że regulamin pracy nie może naruszać przepisów prawa lub praw pracowników. W każdej indywidualnej sprawie dotyczącej regulaminu pracy zalecane jest skonsultowanie się z prawnikiem, aby właściwie zinterpretować i zastosować normę z art. 1042 KP.