Art. 71.

Co dokładnie stanowi art. 71 KPK?

Przepis ten pełni funkcję porządkującą i definicyjną. W § 1 ustawodawca wyjaśnia, że podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Podejrzanym jest również osoba, której postawiono zarzut bez wydania takiego postanowienia, jeżeli nastąpiło to w związku z przystąpieniem do przesłuchania jej w charakterze podejrzanego. Z § 2 wynika z kolei, że oskarżonym jest osoba, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu. Status oskarżonego zyskuje także osoba, co do której prokurator złożył wniosek wskazany w art. 335 § 1 KPK, czyli wniosek o skazanie bez rozprawy, albo wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. W § 3 wprowadzono regułę wykładni: jeżeli kodeks posługuje się ogólnym pojęciem „oskarżony”, odpowiednie przepisy stosuje się także do podejrzanego. Oznacza to, że wiele uprawnień procesowych przewidzianych dla oskarżonego przysługuje już na wcześniejszym etapie postępowania przygotowawczego.

Kiedy przepis ma zastosowanie?

Art. 71 KPK ma zastosowanie w każdym postępowaniu karnym, w którym pojawia się kwestia statusu strony biernej. Pierwsza sytuacja dotyczy wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów; od tego momentu osoba formalnie staje się podejrzanym. Druga sytuacja zachodzi wtedy, gdy organ prowadzący postępowanie decyduje się przesłuchać osobę w charakterze podejrzanego i w związku z tym stawia jej zarzut bez uprzedniego postanowienia. Taki tryb jest dopuszczalny w określonych przypadkach, na przykład gdy istnieje potrzeba niezwłocznego zabezpieczenia dowodów. Z kolei status oskarżonego powstaje po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu, a także wtedy, gdy prokurator złoży wniosek o dobrowolne poddanie się karze lub wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Przepis ma zatem znaczenie zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego.

Przykład zastosowania w praktyce

Wyobraźmy sobie sytuację, w której policja prowadzi dochodzenie w sprawie kradzieży z włamaniem. Funkcjonariusze początkowo przesłuchują Marcina jako świadka. W trakcie czynności nabierają przekonania, że to on popełnił przestępstwo, i postanawiają zmienić jego status. Bez wydawania formalnego postanowienia o przedstawieniu zarzutów, przystępują do przesłuchania Marcina w charakterze podejrzanego, informując go o treści zarzutu. Z tą chwilą Marcin staje się podejrzanym w rozumieniu art. 71 § 1 KPK i może korzystać z uprawnień procesowych, takich jak prawo do obrońcy czy prawo do odmowy składania wyjaśnień. Gdyby następnie prokurator skierował do sądu akt oskarżenia, Marcin stałby się oskarżonym w rozumieniu § 2 tego przepisu. Jeśli natomiast prokurator uznałby, że zachodzą przesłanki z art. 335 § 1 KPK, już samo złożenie wniosku o skazanie bez rozprawy nadałoby Marcinowi status oskarżonego.

Częste nieporozumienia i błędy

Pierwszym częstym błędem jest utożsamianie podejrzanego z oskarżonym. Choć oba pojęcia dotyczą osoby, której zarzuca się popełnienie czynu, odnoszą się do różnych etapów postępowania. Podejrzany występuje przede wszystkim w postępowaniu przygotowawczym, a oskarżony po wniesieniu sprawy do sądu. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że podejrzanym można stać się wyłącznie na podstawie postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Art. 71 § 1 KPK wyraźnie dopuszcza także postawienie zarzutu bez takiego postanowienia, o ile następuje to w związku z przesłuchaniem w charakterze podejrzanego. Trzecim błędem jest zbyt szerokie rozumienie § 3. Reguła, że przepisy o oskarżonym stosuje się do podejrzanego, dotyczy jedynie sytuacji, gdy kodeks używa pojęcia „oskarżony” w znaczeniu ogólnym, a nie każdego przepisu, który odnosi się wyłącznie do oskarżonego po wniesieniu aktu oskarżenia. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ustalić zakres uprawnień procesowych.