Art. 656.

Co stanowi przepis

Art. 656 KPK rozstrzyga, który sąd wojskowy ma rozpoznać jedną sprawę, w której występuje dwóch lub więcej oskarżonych. Zgodnie z § 1, gdy sprawa należy do właściwości sądów wojskowych tego samego rzędu, orzeka ten sąd, który jest właściwy dla oskarżonego o przestępstwo zagrożone karą najsurowszą. Jeżeli w ten sposób nie da się ustalić właściwości - na przykład dlatego, że zarzucane czyny są zagrożone identyczną karą - sprawę rozpoznaje sąd wojskowy, na którego obszarze działania najpierw wszczęto postępowanie. Paragraf 2 wprowadza natomiast regułę nadrzędną: jeżeli sprawa należy do właściwości sądów wojskowych różnego rzędu, rozpoznaje ją sąd wyższego rzędu. Przepis porządkuje więc dwie odrębne kwestie: właściwość miejscową w układzie poziomym oraz właściwość rzeczową w układzie pionowym.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja z art. 656 KPK działa wyłącznie w postępowaniu przed sądami wojskowymi i tylko wtedy, gdy jedno postępowanie obejmuje co najmniej dwóch oskarżonych. Warunkiem jest, aby sprawa była łącznie rozpoznawana, a więc aby zachodziły podstawy do prowadzenia jednego procesu wobec kilku osób. Kryterium podstawowym jest zagrożenie karą, czyli ustawowy wymiar kary przewidziany za zarzucany czyn, a nie kara, której domaga się oskarżyciel czy którą sąd ostatecznie orzeknie. Reguła pomocnicza, oparta na chwili wszczęcia postępowania, ma zastosowanie dopiero wtedy, gdy kryterium najsurowszej kary zawodzi. Zasada z § 2 jest silniejsza od reguł z § 1 i stosuje się ją zawsze, gdy w grze są sądy różnego rzędu.

Przykład

Przeciwko dwóm żołnierzom prowadzone jest jedno postępowanie. Pierwszemu zarzuca się czyn zagrożony karą łagodniejszą, popełniony na obszarze działania jednego sądu wojskowego, drugiemu zaś czyn zagrożony karą surowszą, popełniony na obszarze innego sądu tego samego rzędu. Zgodnie z art. 656 § 1 KPK sprawę rozpozna sąd właściwy dla oskarżonego o czyn zagrożony karą najsurowszą, choćby drugi z oskarżonych służył w zupełnie innej jednostce. Gdyby jednak jeden z czynów należał do właściwości sądu wyższego rzędu, cała sprawa trafiłaby do tego sądu na podstawie § 2.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na myleniu kary grożącej ustawowo z karą przewidywaną lub wnioskowaną w danej sprawie - art. 656 KPK odwołuje się do zagrożenia ustawowego. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że decyduje miejsce zamieszkania lub jednostka macierzysta oskarżonych, podczas gdy przepis takich kryteriów nie przewiduje. Mylnie przyjmuje się także, że kryterium pierwszeństwa wszczęcia postępowania jest podstawowe, gdy tymczasem jest ono jedynie posiłkowe. Wreszcie warto pamiętać, że § 2 wyłącza stosowanie reguł z § 1, gdy sądy są różnego rzędu. W indywidualnej sprawie ocena właściwości sądu bywa złożona, dlatego warto skonsultować się z prawnikiem.