Art. 618.

Artykuł 618 Kodeksu postępowania karnego określa katalog wydatków ponoszonych przez Skarb Państwa w związku z prowadzeniem postępowania karnego. Katalog ten ma charakter otwarty, co wynika z posłużenia się zwrotem w szczególności, a więc wymienione pozycje stanowią jedynie przykładowe, choć najczęściej występujące kategorie kosztów. Przepis wskazuje między innymi na wydatki związane z doręczaniem wezwań i pism, przejazdami sędziów, prokuratorów oraz innych osób w związku z czynnościami postępowania, a także sprowadzeniem i przewozem oskarżonego, świadków i biegłych. Wymienia również koszty oględzin, badań, przechowania i sprzedaży zajętych przedmiotów, ogłoszeń w mediach, wykonania orzeczeń, należności świadków, tłumaczy i biegłych, koszty postępowania mediacyjnego oraz nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Paragraf 2 przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości kompetencję do określenia w rozporządzeniu wysokości i sposobu obliczania tych należności, jeżeli nie regulują ich odrębne przepisy, natomiast paragraf 3 wskazuje, że w braku takiej regulacji o wysokości wydatku decyduje organ prowadzący postępowanie.

Przepis znajduje zastosowanie na każdym etapie postępowania karnego, gdy Skarb Państwa ponosi realne koszty związane z czynnościami procesowymi. Dotyczy to zarówno postępowania przygotowawczego prowadzonego przez prokuratora lub Policję, jak i postępowania sądowego przed sądem pierwszej i drugiej instancji. Katalog wydatków ma znaczenie przy ustalaniu, co wchodzi w skład kosztów procesu, które następnie mogą zostać zasądzone od oskarżonego w razie skazania, zgodnie z ogólnymi zasadami odpowiedzialności za koszty postępowania. Zastosowanie przepisu jest istotne również dla organów rozliczających wydatki, ponieważ wskazuje on podstawę prawną wypłat z budżetu państwa na rzecz świadków, biegłych, tłumaczy, kuratorów czy adwokatów z urzędu. Norma ta ma znaczenie praktyczne także wtedy, gdy strona wnioskuje o zwrot poniesionych wydatków lub gdy sąd ustala wysokość kosztów sądowych obciążających strony postępowania.

Przykładowo, w sprawie karnej sąd powołuje biegłego psychiatrę w celu wydania opinii o poczytalności oskarżonego. Koszt sporządzenia opinii, zgodnie z art. 618 § 1 pkt 9 KPK, stanowi wydatek Skarbu Państwa, który zostaje wypłacony biegłemu z budżetu sądu, a jego wysokość ustala się na podstawie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie paragrafu 2. Jeżeli w toku tej samej sprawy konieczne jest wezwanie świadka mieszkającego w innym mieście, Skarb Państwa pokrywa również koszty jego dojazdu oraz ewentualnej rekompensaty utraconego zarobku, co mieści się w kategorii należności świadków wymienionej w punkcie 7. Dopiero po zakończeniu postępowania sąd rozstrzyga, czy i w jakim zakresie te wydatki zostaną przeniesione na skazanego jako część kosztów procesu.

Częstym błędem jest utożsamianie wydatków Skarbu Państwa z całością kosztów procesu, podczas gdy koszty procesu obejmują szerszą kategorię, w tym opłaty sądowe i wydatki poniesione przez strony. Innym nieporozumieniem jest przekonanie, że katalog z art. 618 § 1 KPK jest wyczerpujący, mimo że ustawodawca posłużył się zwrotem w szczególności, pozostawiając możliwość uznania za wydatek Skarbu Państwa również innych, nietypowych kosztów związanych z postępowaniem. Nieporozumienia pojawiają się także przy ustalaniu wysokości poszczególnych należności, gdy strony błędnie zakładają, że wysokość ta wynika bezpośrednio z przepisu, podczas gdy w rzeczywistości określają ją odrębne rozporządzenia wydane na podstawie paragrafu 2 lub, w ich braku, decyzja organu prowadzącego postępowanie na mocy paragrafu 3. Warto również pamiętać, że nie każdy wydatek poniesiony przez uczestnika postępowania automatycznie kwalifikuje się jako wydatek Skarbu Państwa w rozumieniu tego przepisu, ponieważ musi on mieścić się w jednej z wymienionych lub zbliżonych kategorii. W indywidualnych sprawach dotyczących rozliczenia kosztów postępowania warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretną sytuację procesową.