Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
Przekazane przez państwo obce przedmioty uzyskane w wyniku przestępstwa zwraca się, jeżeli przy ich wydaniu zastrzeżono zwrot; podobnie należy postąpić z dowodami rzeczowymi.
Art. 601 KPK dotyczy losów rzeczy, które trafiły do Polski od państwa obcego w ramach współpracy w sprawach karnych. Przepis stanowi, że przedmioty uzyskane w wyniku przestępstwa, przekazane przez obce państwo, podlegają zwrotowi, jeżeli przy ich wydaniu zastrzeżono zwrot. Taką samą regułę stosuje się do dowodów rzeczowych, czyli przedmiotów, które służą w postępowaniu jako materiał dowodowy - na przykład narzędzi przestępstwa, dokumentów czy nośników danych. Kluczowe jest zatem zastrzeżenie uczynione przez stronę przekazującą: to ono decyduje o tym, czy rzecz po zakończeniu jej wykorzystania musi wrócić do państwa obcego, czy też o jej dalszym losie rozstrzyga się według ogólnych reguł krajowych. Przepis wyraża zasadę poszanowania warunków, na jakich obce państwo udzieliło pomocy prawnej.
Norma z art. 601 KPK znajduje zastosowanie w postępowaniach z elementem międzynarodowym, w których polskie organy otrzymały rzeczy od organów innego państwa, najczęściej w związku z wydaniem osoby ściganej albo z realizacją wniosku o pomoc prawną. Warunkiem powstania obowiązku zwrotu jest wyraźne zastrzeżenie zwrotu przy wydaniu przedmiotów - bez takiego zastrzeżenia przepis nie tworzy samodzielnego obowiązku odesłania rzeczy. Zastosowanie obejmuje dwie kategorie: przedmioty pochodzące z przestępstwa oraz dowody rzeczowe, przy czym w praktyce ta sama rzecz może pełnić obie role. Obowiązek zwrotu aktualizuje się zwykle wtedy, gdy rzecz nie jest już potrzebna do celów prowadzonego postępowania. Przepis należy odczytywać łącznie z regulacjami dotyczącymi obrotu prawnego z zagranicą oraz z treścią umów międzynarodowych wiążących Polskę.
Polska prokuratura prowadzi sprawę oszustwa, w której podejrzany został zatrzymany za granicą i wydany do Polski. Wraz z osobą państwo obce przekazuje zabezpieczone przy niej rzeczy: laptop, telefon oraz gotówkę pochodzącą z oszukańczych przelewów, zaznaczając w dokumentach, że przedmioty są przekazywane z zastrzeżeniem zwrotu. Po wykorzystaniu sprzętu w opinii biegłego i po zakończeniu czynności dowodowych polskie organy nie mogą swobodnie zadysponować tymi rzeczami, lecz powinny odesłać je państwu, które je przekazało. Gdyby zastrzeżenia zwrotu nie było, o dalszym losie rzeczy decydowałyby ogólne przepisy o dowodach rzeczowych i o zwrocie przedmiotów osobie uprawnionej.
Pierwszym błędem jest założenie, że każda rzecz otrzymana z zagranicy musi wrócić do państwa przekazującego - obowiązek ten powstaje wyłącznie przy zastrzeżeniu zwrotu. Drugim jest mylenie zwrotu do państwa obcego ze zwrotem rzeczy pokrzywdzonemu; art. 601 KPK reguluje relację między państwami, a nie roszczenia osób prywatnych, choć w praktyce oba wątki bywają powiązane. Trzecie nieporozumienie dotyczy momentu zwrotu - zastrzeżenie nie oznacza, że rzecz trzeba odesłać natychmiast, lecz po ustaniu potrzeby jej wykorzystania w postępowaniu. Zdarza się też błędne przekonanie, że przepis obejmuje wyłącznie przedmioty pochodzące z przestępstwa, podczas gdy wyraźnie odnosi się także do dowodów rzeczowych. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skutków zastrzeżenia zależy od treści dokumentów i od umów międzynarodowych.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Nie. Obowiązek zwrotu z art. 601 KPK powstaje tylko wtedy, gdy przy wydaniu przedmiotów zastrzeżono ich zwrot. Bez takiego zastrzeżenia stosuje się ogólne zasady postępowania z przedmiotami i dowodami rzeczowymi.
Zastrzeżenie odnosi się do przedmiotów uzyskanych w wyniku przestępstwa oraz do dowodów rzeczowych przekazanych polskim organom. W obu przypadkach rzecz podlega odesłaniu państwu, które ją przekazało.
Zwrot następuje zasadniczo po tym, jak rzecz przestaje być potrzebna dla celów prowadzonego postępowania. Zastrzeżenie zwrotu nie oznacza obowiązku natychmiastowego odesłania przedmiotu.
Art. 601 KPK reguluje relację między państwami, a nie bezpośrednio roszczenia osób prywatnych. Kwestia praw pokrzywdzonego wymaga odrębnej oceny, także na gruncie umów międzynarodowych, dlatego warto omówić ją z prawnikiem.
Nie tylko. Znajduje zastosowanie zawsze, gdy państwo obce przekazuje polskim organom przedmioty lub dowody rzeczowe w ramach współpracy w sprawach karnych, jeżeli zastrzeżono ich zwrot.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI