Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
W wypadkach niecierpiących zwłoki sąd lub prokurator może zwrócić się bezpośrednio do właściwego organu państwa obcego o tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie osoby, co do której ma być złożony wniosek o wydanie, po czym niezwłocznie składa wniosek zgodnie z art. 593 i 594.
Art. 595 KPK reguluje tryb pilny w sprawach o wydanie (ekstradycję) osoby ściganej przebywającej za granicą. Zgodnie z jego treścią, w wypadkach niecierpiących zwłoki sąd lub prokurator może zwrócić się bezpośrednio do właściwego organu państwa obcego o tymczasowe aresztowanie albo o zatrzymanie osoby, co do której ma być dopiero złożony wniosek o wydanie. Istota tej regulacji polega więc na odwróceniu zwykłej kolejności czynności: najpierw następuje zabezpieczenie osoby na terytorium obcego państwa, a dopiero potem formalne wystąpienie ekstradycyjne. Przepis nakłada jednak wyraźny obowiązek następczy - po wystąpieniu o areszt lub zatrzymanie organ polski niezwłocznie składa wniosek o wydanie zgodnie z art. 593 i 594 KPK. Oznacza to, że tryb pilny nie zwalnia z zachowania właściwej drogi i formy wniosku, a jedynie pozwala przesunąć je w czasie.
Warunkiem sięgnięcia po art. 595 KPK jest wystąpienie wypadku niecierpiącego zwłoki, czyli sytuacji, w której zwłoka związana z przygotowaniem i przekazaniem pełnego wniosku o wydanie groziłaby utratą kontaktu z osobą ściganą. Chodzi typowo o realne ryzyko ucieczki, ukrycia się albo dalszego przemieszczenia się poszukiwanego do kolejnego państwa. Uprawnionymi do takiego wystąpienia są sąd albo prokurator, w zależności od etapu postępowania, w którym sprawa się znajduje. Przepis zakłada również, że wobec danej osoby wniosek ekstradycyjny rzeczywiście ma być złożony - nie służy on zabezpieczaniu osób, co do których takiego zamiaru nie ma.
Prokurator prowadzi postępowanie przeciwko podejrzanemu o poważne przestępstwo, wobec którego zastosowano tymczasowe aresztowanie, a który wyjechał za granicę. Z informacji operacyjnych wynika, że osoba ta przebywa w konkretnym państwie, lecz w ciągu najbliższych dni planuje dalszą podróż. Przygotowanie kompletu dokumentów ekstradycyjnych wraz z tłumaczeniami zajmie co najmniej kilkanaście dni, więc prokurator na podstawie art. 595 KPK zwraca się bezpośrednio do właściwego organu tego państwa o tymczasowe aresztowanie poszukiwanego. Po uzyskaniu informacji o zatrzymaniu niezwłocznie kompletuje i kieruje wniosek o wydanie w trybie art. 593 i 594 KPK.
Pierwszym błędem jest traktowanie wystąpienia z art. 595 KPK jako samodzielnej podstawy ekstradycji - jest to wyłącznie czynność zabezpieczająca, która musi zostać uzupełniona właściwym wnioskiem. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że organ państwa obcego ma obowiązek zastosować areszt; decyzja należy do tego państwa i zapada według jego prawa oraz wiążących umów międzynarodowych. Kolejnym uproszczeniem jest pogląd, że obowiązek niezwłocznego złożenia wniosku jest jedynie postulatem - opieszałość może skutkować zwolnieniem zatrzymanego. Wreszcie nie każda sprawa uzasadnia tryb pilny; wymaga on rzeczywistej pilności, a nie samej wygody organizacyjnej organu.
W indywidualnej sprawie, zwłaszcza gdy dotyczy ona osoby zatrzymanej za granicą, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Nie. Przepis pozwala jedynie wystąpić o wcześniejsze tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie osoby, a wniosek o wydanie trzeba złożyć niezwłocznie później, zgodnie z art. 593 i 594 KPK.
Uprawnienie przysługuje sądowi albo prokuratorowi, w zależności od tego, na jakim etapie znajduje się postępowanie karne.
Jest to sytuacja, w której oczekiwanie na przygotowanie pełnego wniosku ekstradycyjnego groziłoby ucieczką, ukryciem się lub dalszym wyjazdem osoby ściganej.
Nie ma takiego automatyzmu. Decyzję podejmuje właściwy organ tego państwa według własnego prawa oraz wiążących je umów międzynarodowych.
Zwłoka po stronie organu polskiego może doprowadzić do zwolnienia osoby zatrzymanej za granicą, dlatego przepis wymaga niezwłocznego złożenia wniosku.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI