Art. 589zh.

Co stanowi przepis

Art. 589zh KPK reguluje tempo wykonywania europejskiego nakazu dochodzeniowego (END) przez polski sąd lub prokuratora. Zgodnie z § 1, jeżeli dowód objęty nakazem nie został jeszcze przeprowadzony, organ wykonujący ma go przeprowadzić niezwłocznie po wydaniu postanowienia o wykonaniu END, a najpóźniej w terminie 90 dni liczonych od dnia wydania tego postanowienia. Przepis wprowadza więc dwa nakazy jednocześnie: ogólny nakaz niezwłocznego działania oraz sztywną granicę czasową, której co do zasady nie należy przekraczać. Jeżeli organ zagraniczny, który wydał END, sam wskazał termin przeprowadzenia dowodu, polski sąd lub prokurator w miarę możliwości ten termin uwzględnia. Paragraf 2 dodaje obowiązek informacyjny: gdy terminu nie da się dotrzymać, trzeba powiadomić organ wydający END, podając przyczynę opóźnienia oraz przewidywany termin wykonania czynności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na etapie wykonywania END, czyli już po tym, gdy polski organ uznał nakaz i wydał postanowienie o jego wykonaniu. Warunkiem zastosowania art. 589zh KPK jest to, że dowód nie został jeszcze przeprowadzony - jeżeli materiał znajduje się już w aktach, chodzi wyłącznie o jego przekazanie, a nie o wykonanie czynności dowodowej. Bieg 90-dniowego terminu rozpoczyna się od dnia wydania postanowienia o wykonaniu END, a nie od dnia wpływu nakazu do polskiego organu. Termin wskazany przez organ wydający ma charakter postulatywny: uwzględnia się go, o ile pozwalają na to realne możliwości organizacyjne i procesowe. Obowiązek z § 2 aktualizuje się natomiast już wtedy, gdy staje się jasne, że dotrzymanie terminu nie będzie możliwe.

Przykład

Prokurator otrzymuje END od organu z innego państwa członkowskiego, w którym wniesiono o przesłuchanie świadka zamieszkałego w Polsce, ze wskazaniem, aby czynność wykonać w ciągu 30 dni. Prokurator wydaje postanowienie o wykonaniu END i wyznacza termin przesłuchania, starając się zmieścić w terminie sugerowanym przez organ zagraniczny. Okazuje się jednak, że świadek przebywa przez kilka miesięcy poza granicami kraju i doręczenie wezwania jest utrudnione, przez co przesłuchanie nie odbędzie się ani w terminie 30, ani 90 dni. W takiej sytuacji prokurator powiadamia organ wydający END o opóźnieniu, wskazuje jego przyczynę oraz podaje przewidywaną datę przeprowadzenia czynności.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przyjmowanie, że termin 90 dni liczy się od otrzymania END - liczy się on od dnia wydania postanowienia o wykonaniu nakazu. Drugim jest traktowanie terminu wskazanego przez organ zagraniczny jako bezwzględnie wiążącego; art. 589zh KPK nakazuje jedynie uwzględniać go w miarę możliwości. Trzecie nieporozumienie polega na założeniu, że przekroczenie terminu automatycznie unieważnia czynność dowodową - przepis nie przewiduje takiego skutku, lecz obowiązek poinformowania organu wydającego. Nie jest też dopuszczalne odkładanie zawiadomienia do momentu, w którym termin już upłynął, skoro celem regulacji jest bieżąca współpraca między organami. W indywidualnej sprawie związanej z wykonaniem END warto skonsultować się z prawnikiem.