Art. 589x.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589x KPK wskazuje dwie sytuacje, w których polski organ procesowy nie może wydać europejskiego nakazu dochodzeniowego (END), czyli instrumentu służącego do zwrócenia się do organu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przeprowadzenie lub przekazanie określonego dowodu. Pierwsza przesłanka negatywna to brak interesu wymiaru sprawiedliwości - jeżeli wydanie nakazu nie jest potrzebne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, nakaz wydany być nie może. Druga przesłanka odnosi się do prawa krajowego: END jest niedopuszczalny, gdy prawo polskie w ogóle nie dopuszcza przeprowadzenia lub uzyskania danego dowodu. Przepis ma zatem charakter zakazujący i stanowi filtr, który organ musi zastosować, zanim skieruje wniosek za granicę. Obie przesłanki są samodzielne - wystąpienie choćby jednej z nich wyklucza wydanie nakazu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 589x KPK znajduje zastosowanie na etapie podejmowania decyzji o wydaniu END, a więc zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i w postępowaniu sądowym, gdy pojawia się potrzeba uzyskania dowodu znajdującego się w innym państwie członkowskim. Organ musi wówczas ocenić, czy dana czynność dowodowa jest rzeczywiście niezbędna dla ustalenia okoliczności sprawy, czy też ma charakter zbędny lub dublujący materiał już zgromadzony. Musi też sprawdzić, czy w analogicznej sprawie krajowej taki dowód mógłby zostać w ogóle przeprowadzony lub uzyskany zgodnie z polskimi przepisami. Przepis chroni więc przed obchodzeniem krajowych zakazów dowodowych za pośrednictwem współpracy międzynarodowej. Ocena ta ma charakter konkretny i odnosi się do danej sprawy oraz danego środka dowodowego.

Przykład

Prokurator prowadzi postępowanie w sprawie oszustwa, w którym część korespondencji podejrzanego znajduje się u operatora działającego w innym państwie członkowskim. Rozważa wydanie END w celu uzyskania tych danych, ale najpierw ustala, czy materiał jest istotny dla rozstrzygnięcia, a więc czy przemawia za tym interes wymiaru sprawiedliwości. Jeżeli okaże się, że te same treści zostały już zabezpieczone w Polsce i nie wniosą nic nowego, wydanie nakazu będzie niedopuszczalne. Podobnie, gdyby chodziło o dowód, którego uzyskania prawo polskie w ogóle nie przewiduje, art. 589x KPK wyłącza możliwość zwrócenia się o niego do organu zagranicznego.

Częste nieporozumienia

Błędem jest traktowanie END jako sposobu na zdobycie dowodu, którego nie da się legalnie uzyskać w kraju - art. 589x pkt 2 KPK wprost temu zapobiega. Mylne jest także przekonanie, że wystarczy sam wniosek strony, aby nakaz został wydany; organ zawsze samodzielnie ocenia przesłanki. Nie jest też prawdą, że przepis ogranicza się do postępowania przygotowawczego. Wreszcie, przesłanka interesu wymiaru sprawiedliwości nie oznacza dowolności - wymaga rzeczowego uzasadnienia potrzeby przeprowadzenia czynności. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.