Art. 564.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 564 KPK reguluje dalszy tok postępowania ułaskawieniowego po tym, jak sąd zapozna się z prośbą o ułaskawienie i sporządzi swoją opinię. Zgodnie z § 1, jeżeli w sprawie orzekał wyłącznie sąd pierwszej instancji i wyda on opinię pozytywną, przesyła Prokuratorowi Generalnemu akta sprawy lub niezbędne ich części wraz z tą opinią. Jeśli natomiast sąd pierwszej instancji nie znajduje podstaw do opinii pozytywnej, pozostawia prośbę bez dalszego biegu, co kończy bieg sprawy na tym etapie. Paragraf 2 nakazuje, aby w sprawach, w których orzekał również sąd odwoławczy, sąd pierwszej instancji przesłał temu sądowi akta lub ich niezbędne części wraz ze swoją opinią. Paragraf 3 przewiduje, że sąd odwoławczy pozostawia prośbę bez dalszego biegu tylko wtedy, gdy sam wydaje opinię negatywną, a taką opinię wydał już wcześniej sąd pierwszej instancji; w pozostałych wypadkach akta wraz z opiniami trafiają do Prokuratora Generalnego. Paragraf 4 zastrzega, że opinie pozytywne nie są udostępniane osobom wymienionym w art. 560 KPK.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się po złożeniu prośby o ułaskawienie w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem, gdy sąd przystępuje do jej rozpoznania w trybie opiniodawczym. Kluczowe znaczenie ma to, ile sądów orzekało merytorycznie w danej sprawie: inny tor przewidziano dla spraw rozpoznawanych tylko przez sąd pierwszej instancji, a inny dla tych, w których zapadło również orzeczenie sądu odwoławczego. Art. 564 KPK wyznacza zatem mechanizm filtrowania próśb: dopiero brak jednomyślnie negatywnej oceny sądów otwiera drogę do przekazania sprawy Prokuratorowi Generalnemu. Norma ta ma charakter proceduralny i nie przesądza o tym, czy ułaskawienie zostanie ostatecznie zastosowane, ponieważ decyzja w tym zakresie należy do Prezydenta RP.

Przykład

Skazany prawomocnym wyrokiem sądu rejonowego, który nie był zaskarżony apelacją, składa prośbę o ułaskawienie, powołując się na ciężką chorobę i konieczność opieki nad rodziną. Sąd rejonowy analizuje akta i uznaje, że okoliczności te uzasadniają pozytywną ocenę - wówczas przesyła akta lub ich niezbędne części wraz z opinią pozytywną Prokuratorowi Generalnemu. Gdyby ten sam sąd uznał, że brak jest podstaw do opinii pozytywnej, pozostawiłby prośbę bez dalszego biegu. Jeżeli jednak w sprawie orzekał także sąd okręgowy jako odwoławczy, sąd rejonowy przesłałby akta wraz ze swoją opinią temu sądowi, a dalszy los prośby zależałby od treści obu opinii.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że pozytywna opinia sądu oznacza już ułaskawienie - w rzeczywistości jest to wyłącznie etap wstępny, a rozstrzygnięcie należy do Prezydenta RP. Mylnie zakłada się też, że jedna negatywna opinia zawsze kończy sprawę; przy udziale sądu odwoławczego wymagane są dwie opinie negatywne, aby prośba została pozostawiona bez dalszego biegu. Nieporozumieniem jest wreszcie oczekiwanie, że skazany lub inna osoba uprawniona zapozna się z treścią opinii pozytywnej - art. 564 § 4 KPK wprost to wyłącza wobec osób wskazanych w art. 560 KPK. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zasadność i sposób sformułowania prośby.