Art. 562.

Co stanowi przepis

Art. 562 KPK reguluje zagadnienie techniczne, ale istotne dla rzetelności postępowania ułaskawieniowego: określa, w jakim składzie sąd rozpoznaje prośbę o ułaskawienie. Zgodnie z § 1 sąd rozpoznaje taką prośbę w takim samym składzie, w jakim orzekał w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem. Chodzi więc o zachowanie tej samej konfiguracji obsady sądu, na przykład jednoosobowej, trzyosobowej albo z udziałem ławników, w zależności od tego, jak sprawa była rozpoznawana merytorycznie. Przepis idzie jednak dalej i wskazuje, że w skład sądu powinni w miarę możności wchodzić ci sami sędziowie i ławnicy, którzy brali udział w wydaniu wyroku. Sformułowanie "w miarę możności" oznacza, że jest to postulat, a nie warunek bezwzględny. Paragraf 2 tego artykułu został uchylony i nie wywołuje już żadnych skutków prawnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 562 KPK znajduje zastosowanie na etapie opiniowania prośby o ułaskawienie przez sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji, a w odpowiednim zakresie także przez sąd odwoławczy. Warunkiem jej zastosowania jest wpłynięcie prośby o ułaskawienie dotyczącej prawomocnie skazanego oraz skierowanie sprawy do rozpoznania przez sąd w ramach procedury ułaskawieniowej. Uzasadnieniem takiego rozwiązania jest to, że sędziowie i ławnicy, którzy zetknęli się bezpośrednio z materiałem dowodowym i z osobą skazanego, mają najpełniejszy obraz sprawy i mogą najlepiej ocenić, czy zachodzą okoliczności przemawiające za pozytywną opinią. Jeżeli jednak dawny skład nie jest dostępny, na przykład z powodu przejścia sędziego w stan spoczynku, zmiany miejsca służbowego, zakończenia kadencji ławnika czy długotrwałej choroby, sprawę rozpoznaje sąd w takim samym składzie liczbowym, ale w innej obsadzie osobowej.

Przykład

Skazany prawomocnym wyrokiem sądu okręgowego, który orzekał w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, po kilku latach odbywania kary składa prośbę o ułaskawienie, powołując się na ciężką chorobę i konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Sąd okręgowy, rozpoznając tę prośbę, powinien zebrać się w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, a sekretariat w pierwszej kolejności sprawdza, czy możliwe jest wyznaczenie tych samych osób, które wydały wyrok. Okazuje się, że sędzia nadal orzeka w tym sądzie, natomiast kadencja obu ławników wygasła. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje prośbę w składzie tego samego sędziego i dwóch innych ławników, co jest w pełni zgodne z art. 562 KPK.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że rozpoznanie prośby przez inny osobowo skład stanowi uchybienie skutkujące nieważnością rozstrzygnięcia. Przepis wymaga tożsamości składu co do jego rodzaju i liczby członków, natomiast tożsamość konkretnych osób jest jedynie postulatem uzależnionym od realnych możliwości sądu. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie opinii sądu z decyzją o ułaskawieniu; sąd jedynie opiniuje prośbę, a prawo łaski przysługuje Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej. Nietrafne jest też oczekiwanie, że skazany może wybrać lub zakwestionować skład rozpoznający jego prośbę wyłącznie dlatego, że orzekał wcześniej w jego sprawie. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.