Art. 559.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 559 Kodeksu postępowania karnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że jednostka redakcyjna oznaczona tym numerem została usunięta z tekstu ustawy przez późniejszą nowelizację, a w oficjalnym tekście jednolitym pozostaje jedynie sam numer artykułu z adnotacją "(uchylony)". Taka adnotacja nie jest normą prawną i nie da się z niej odczytać żadnego nakazu, zakazu ani uprawnienia. Ustawodawca zachowuje pusty numer po to, aby nie zaburzać numeracji całego kodeksu i aby odesłania zawarte w innych aktach prawnych oraz w orzecznictwie pozostawały czytelne. Z punktu widzenia stosowania prawa art. 559 KPK nie może dziś stanowić samodzielnej podstawy jakiejkolwiek czynności procesowej, wniosku ani rozstrzygnięcia sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

W aktualnym stanie prawnym art. 559 KPK nie ma zastosowania w żadnej toczącej się sprawie karnej. Powoływanie się na niego w piśmie procesowym byłoby powołaniem się na przepis nieistniejący, co sąd potraktuje jako oczywistą omyłkę albo jako brak wskazania podstawy prawnej. Uchylony przepis może natomiast mieć znaczenie historyczne i interpretacyjne: przy analizie starszych akt, dawnych komentarzy czy pism sporządzonych przed nowelizacją trzeba ustalić, jakie brzmienie obowiązywało w chwili dokonywania danej czynności. W takich sytuacjach kluczowe jest sięgnięcie do archiwalnej wersji Kodeksu postępowania karnego oraz do ustawy nowelizującej, która wskazuje datę wejścia w życie zmiany i ewentualne przepisy przejściowe. To właśnie przepisy przejściowe decydują, czy do czynności podjętych wcześniej stosuje się dawne, czy nowe reguły.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo w sprawie karnej znajduje w starszym poradniku odwołanie do art. 559 KPK i chce oprzeć na nim swój wniosek. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przepis widnieje wyłącznie z adnotacją "(uchylony)", a więc nie zawiera żadnej treści normatywnej. Właściwym krokiem jest ustalenie, którą nowelizacją artykuł został skreślony i czy jego materia została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej, czy też zniesiona bez zastępstwa. Dopiero po takim sprawdzeniu można wskazać w piśmie aktualną i obowiązującą podstawę prawną, co pozwala uniknąć zarzutu braków formalnych.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w kodeksie, to przepis wciąż obowiązuje w jakimś ograniczonym zakresie. Tak nie jest: adnotacja "(uchylony)" oznacza całkowitą utratę mocy obowiązującej. Drugim nieporozumieniem jest automatyczne zakładanie, że treść dawnego art. 559 KPK "przeniosła się" do sąsiedniego artykułu - bywa tak, ale równie często ustawodawca po prostu rezygnuje z danej instytucji. Trzeci błąd to korzystanie z nieaktualnych wydruków i wzorów pism, w których widnieją nieobowiązujące już podstawy prawne. Zawsze warto weryfikować brzmienie przepisu w aktualnym tekście jednolitym ustawy. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o termin lub środek zaskarżenia, warto skonsultować się z prawnikiem.