Co dokładnie stanowi przepis
Art. 553 KPK określa sytuacje, w których nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie albo zadośćuczynienie. Dotyczy to osoby, która działała w zamiarze wprowadzenia w błąd sądu lub organu ścigania. Musi ona złożyć fałszywe zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa albo fałszywe wyjaśnienie. Ponadto między takim zachowaniem a niekorzystnym dla tej osoby orzeczeniem musi istnieć związek, ponieważ fałszywe oświadczenie ma spowodować to orzeczenie. Przepis wymienia orzeczenie w przedmiocie skazania, tymczasowego aresztowania, zastosowania środka zabezpieczającego albo zatrzymanie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Dla zastosowania art. 553 § 1 KPK nie wystarcza samo złożenie nieprawdziwej informacji. Konieczne jest działanie z zamiarem wprowadzenia w błąd określonego organu oraz spowodowanie przez tę informację niekorzystnego rozstrzygnięcia dotyczącego samego składającego oświadczenie. Przepis rozróżnia więc świadome, celowe działanie od sytuacji, w której osoba nie podała informacji prawidłowo z innych przyczyn. Art. 553 § 2 KPK przewiduje wyjątki od tej zasady dla osób składających oświadczenie w warunkach wskazanych w art. 171 § 4, 5 i 7 KPK. Wyłączenia z § 1 nie stosuje się również wtedy, gdy szkoda lub krzywda powstała wskutek przekroczenia uprawnień albo niedopełnienia obowiązku przez funkcjonariusza publicznego.
Przykład codziennego zastosowania
Osoba składa fałszywe wyjaśnienie, aby świadomie wprowadzić organ ścigania w błąd, a następnie wyjaśnienie to prowadzi do zastosowania wobec niej tymczasowego aresztowania. W takiej sytuacji art. 553 § 1 KPK może wyłączyć jej roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie związane z tym rozstrzygnięciem. Inaczej należy ocenić przypadek, w którym szkoda lub krzywda wynika z przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego, ponieważ § 2 wyraźnie przewiduje wtedy odstąpienie od reguły z § 1. Znaczenie mają zatem zarówno zachowanie osoby składającej oświadczenie, jak i sposób działania funkcjonariusza publicznego.
Częste nieporozumienia lub błędy
Błędem jest uznawanie, że każde nieprawdziwe wyjaśnienie automatycznie pozbawia prawa do roszczenia. Art. 553 § 1 KPK wymaga bowiem zamiaru wprowadzenia w błąd oraz spowodowania przez fałszywe zawiadomienie lub wyjaśnienie niekorzystnego orzeczenia. Nie należy także pomijać wyjątków określonych w § 2, w szczególności dotyczących działania funkcjonariusza publicznego. Jeżeli oskarżony jedynie przyczynił się do wydania wskazanego orzeczenia, art. 553 § 3 KPK nakazuje odpowiednie stosowanie art. 362 Kodeksu cywilnego. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.