Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
§ 1.Jeżeli ustawa nie wymaga wydania wyroku, Sąd Najwyższy orzeka jednoosobowo, chyba że Prezes Sądu Najwyższego zarządzi rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów.
§ 2.Jeżeli kasacja dotyczy orzeczenia Sądu Najwyższego, podlega rozpoznaniu w składzie siedmiu sędziów, chyba że orzeczenie zostało wydane jednoosobowo; w takim wypadku Sąd Najwyższy orzeka w składzie trzech sędziów.
Art. 534 KPK reguluje obsadę Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu kasacji, czyli to, ilu sędziów bierze udział w wydaniu określonego rozstrzygnięcia. Paragraf 1 wprowadza regułę, zgodnie z którą jeżeli ustawa nie wymaga wydania wyroku, Sąd Najwyższy orzeka jednoosobowo. Od tej reguły przewidziano wyjątek: Prezes Sądu Najwyższego może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, co pozwala dostosować obsadę do wagi lub zawiłości zagadnienia. Paragraf 2 dotyczy szczególnej sytuacji, w której kasacja skierowana jest przeciwko orzeczeniu samego Sądu Najwyższego - wówczas sprawę rozpoznaje skład siedmiu sędziów. Jeżeli jednak zaskarżone orzeczenie zostało wydane jednoosobowo, kasacja podlega rozpoznaniu w składzie trzech sędziów.
Przepis stosuje się na etapie postępowania kasacyjnego przed Sądem Najwyższym w sprawach karnych. Kluczowe jest rozróżnienie formy rozstrzygnięcia: gdy ustawa przewiduje wydanie wyroku, obsada wynika z innych przepisów, natomiast art. 534 § 1 KPK obejmuje sytuacje, w których wystarczające jest postanowienie, na przykład przy pozostawieniu kasacji bez rozpoznania lub jej oddaleniu w trybie uproszczonym. Zarządzenie Prezesa Sądu Najwyższego o rozpoznaniu sprawy w składzie trzech sędziów ma charakter decyzji organizacyjnej i nie zależy od wniosku strony. Paragraf 2 uruchamia się dopiero wtedy, gdy przedmiotem kasacji jest orzeczenie wydane przez sam Sąd Najwyższy, a nie przez sąd apelacyjny czy okręgowy.
Obrońca skazanego wnosi kasację od wyroku sądu odwoławczego, jednak składa ją po upływie terminu. Sąd Najwyższy nie wydaje w takiej sytuacji wyroku, lecz postanowienie o pozostawieniu kasacji bez rozpoznania, a zgodnie z art. 534 § 1 KPK czyni to co do zasady w składzie jednoosobowym. Gdyby sprawa wiązała się z istotnym zagadnieniem proceduralnym, Prezes Sądu Najwyższego mógłby zarządzić jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów. Inaczej byłoby, gdyby kasacja dotyczyła wcześniejszego orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego w składzie kolegialnym - wtedy zastosowanie znalazłby skład siedmiu sędziów.
Najczęstszy błąd polega na przyjmowaniu, że każda kasacja jest rozpoznawana przez trzech sędziów. Art. 534 KPK pokazuje, że obsada zależy od formy rozstrzygnięcia oraz od tego, czyje orzeczenie zostało zaskarżone. Mylne jest również przekonanie, że strona może skutecznie żądać rozpoznania sprawy w składzie poszerzonym - decyzja o składzie trzyosobowym należy do Prezesa Sądu Najwyższego. Nie jest też trafne założenie, że skład siedmiu sędziów obowiązuje zawsze przy kasacji od orzeczenia Sądu Najwyższego, ponieważ przy orzeczeniu wydanym jednoosobowo właściwy jest skład trzech sędziów. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena trybu i składu wymaga analizy konkretnych realiów procesowych.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
To zależy od sytuacji. Gdy ustawa nie wymaga wydania wyroku, Sąd Najwyższy orzeka jednoosobowo, chyba że Prezes Sądu Najwyższego zarządzi skład trzech sędziów.
Wtedy, gdy kasacja dotyczy orzeczenia samego Sądu Najwyższego. Wyjątkiem jest orzeczenie wydane jednoosobowo, przy którym właściwy jest skład trzech sędziów.
Art. 534 § 1 KPK przyznaje kompetencję do zarządzenia rozpoznania sprawy w składzie trzech sędziów Prezesowi Sądu Najwyższego. Nie jest to uprawnienie strony.
Nie. Reguła z art. 534 § 1 KPK odnosi się wyłącznie do sytuacji, w których ustawa nie wymaga wydania wyroku, a rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia.
Skład sądu jest elementem prawidłowej obsady orzekającej, dlatego jego zgodność z ustawą ma istotne znaczenie procesowe. Ocena skutków w konkretnej sprawie wymaga konsultacji z prawnikiem.
Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI