Art. 533.

Co stanowi przepis

Art. 533 KPK reguluje szczególne uprawnienie Sądu Najwyższego na etapie postępowania kasacyjnego. Zgodnie z jego treścią, jeżeli kasację wniesiono na niekorzyść oskarżonego, Sąd Najwyższy może zastosować środek zapobiegawczy. Przepis wprowadza jednocześnie wyraźne ograniczenie: takiej możliwości nie ma, gdy oskarżony został uniewinniony. Norma ma zatem charakter uprawniający, a nie nakazujący - użyto sformułowania "może", co oznacza, że decyzja należy do oceny sądu i zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Przepis nie tworzy nowego katalogu środków zapobiegawczych, lecz odsyła do tych, które kodeks przewiduje w części ogólnej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Pierwszą przesłanką jest to, aby w sprawie została wniesiona kasacja, a więc nadzwyczajny środek zaskarżenia od prawomocnego orzeczenia. Drugą przesłanką jest kierunek tego środka - kasacja musi być wniesiona na niekorzyść oskarżonego, czyli zmierzać do pogorszenia jego sytuacji procesowej. Trzecim elementem jest przesłanka negatywna: art. 533 KPK wyłącza stosowanie środka zapobiegawczego wobec osoby, która została uniewinniona. Uprawnienie przysługuje samemu Sądowi Najwyższemu jako sądowi rozpoznającemu kasację, a więc dotyczy okresu, w którym sprawa znajduje się na etapie kasacyjnym. Zastosowanie środka wymaga przy tym uwzględnienia ogólnych reguł dotyczących środków zapobiegawczych, w tym ich celu polegającego na zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania.

Przykład

Sąd odwoławczy prawomocnie skazał oskarżonego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Prokurator, uznając rozstrzygnięcie za rażąco łagodne, wnosi kasację na niekorzyść tej osoby, domagając się surowszej reakcji karnej. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy, dostrzegając na przykład ryzyko utrudniania postępowania lub ukrywania się, może na podstawie art. 533 KPK zastosować środek zapobiegawczy. Gdyby jednak wcześniejsze orzeczenie było wyrokiem uniewinniającym, a kasacja zmierzała do jego wzruszenia, zastosowanie środka zapobiegawczego byłoby wyłączone wprost przez treść przepisu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest odczytywanie art. 533 KPK jako automatycznego skutku wniesienia kasacji na niekorzyść - przepis daje jedynie możliwość, a nie obowiązek działania. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie środka zapobiegawczego wyłącznie z tymczasowym aresztowaniem, podczas gdy kodeks przewiduje także środki o charakterze wolnościowym. Trzecim błędem jest pomijanie zastrzeżenia dotyczącego osoby uniewinnionej, które ma charakter bezwzględny i nie podlega ocenie celowościowej. Zdarza się również mylne przekonanie, że uprawnienie z art. 533 KPK przysługuje sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, tymczasem przepis wyraźnie odnosi się do Sądu Najwyższego. Wreszcie nie należy zakładać, że zastosowanie środka przesądza o wyniku kasacji, ponieważ służy on zabezpieczeniu toku postępowania, a nie ocenie zasadności zarzutów.

W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.