Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 52a.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Mając na względzie potrzebę zastosowania wobec pokrzywdzonego art. 147 § 1, w odniesieniu do czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2, lub potrzebę zastosowania wobec pokrzywdzonego art. 177 § 1a, art. 184–185c, art. 185e, art. 299a § 1, art. 360 § 1 pkt 1 lit. d oraz pkt 3, art. 390 § 2 i 3 oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2015 r. poz. 21 oraz z 2024 r. poz.

1228), organ prowadzący postępowanie karne ustala właściwości i warunki osobiste pokrzywdzonego oraz rodzaj i rozmiar ujemnych następstw popełnionego na jego szkodę przestępstwa, mając na uwadze charakter tego przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia

§ 2.Przed rozpoczęciem czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 z zastosowaniem art. 147 § 1, lub czynności wskazanych w art. 177 § 1a, art. 184– 185c, art. 185e, art. 299a § 1, art. 360 § 1 pkt 1 lit. d oraz pkt 3, art. 390 § 2 i 3 oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka, organ prowadzący postępowanie karne odbiera od pokrzywdzonego oświadczenie, czy chce zastosowania przewidzianych w nich środków, chyba że odebranie oświadczenia jest niemożliwe, zastosowanie określonego środka jest obowiązkowe lub organ prowadzący postępowanie działa na wniosek pokrzywdzonego. Oświadczenie składa się na piśmie albo do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne. Organ prowadzący postępowanie karne bierze pod uwagę oświadczenie pokrzywdzonego przy podejmowaniu decyzji dotyczących czynności wskazanych w przepisach wymienionych w zdaniu pierwszym.

§ 3.Ustaleń, o których mowa w § 1, dokonuje organ prowadzący postępowanie karne przy użyciu kwestionariusza indywidualnej oceny pokrzywdzonego najpóźniej przed rozpoczęciem czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 z zastosowaniem art. 147 § 1, lub czynności wskazanych w art. 177 § 1a, art. 184–185c, art. 185e, art. 299a § 1, art. 360 § 1 pkt 1 lit. d oraz pkt 3, art. 390 § 2 i 3 oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka. Organ prowadzący postępowanie karne może odstąpić od użycia kwestio- nariusza indywidualnej oceny pokrzywdzonego, gdy zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki lub gdy utrudni to postępowanie. W takim wypadku informacje dotyczące ustaleń, o których mowa w § 1, i oświadczenia, o którym mowa w § 2, należy zamieścić w protokole czynności.

§ 4.Kwestionariusz indywidualnej oceny pokrzywdzonego nie stanowi dowodu okoliczności, o których mowa w § 1.

§ 5.Przepisy § 1–4 stosuje się odpowiednio do świadka, jeżeli występują u niego zaburzenia psychiczne, rozwojowe, zakłócenia zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń uzasadniające przekonanie, że przesłuchanie powinno się odbyć w trybie określonym w art. 185e, w zakresie niezbędnym do dokonania ustaleń co do przeprowadzenia przesłuchania zgodnie z tym przepisem.

§ 6.Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór kwestionariusza indywidualnej oceny, odrębnie dla pokrzywdzonego i świadka wskazanego w § 5, oraz sposób i miejsce przechowywania tego kwestionariusza, mając na uwadze konieczność zebrania w sposób wyczerpujący danych o pokrzywdzonym lub świadku, niezbędnych do ustalenia, czy zachodzą podstawy do przeprowadzenia czynności przewidzianych w przepisach wymienionych w § 1 oraz konieczność zachowania ustawowych wymogów ochrony danych pokrzywdzonego lub świadka.

Wyjaśnienie przepisu

Co stanowi przepis

Art. 52a KPK wprowadza tzw. indywidualną ocenę pokrzywdzonego. Zgodnie z § 1 organ prowadzący postępowanie karne ma obowiązek ustalić właściwości i warunki osobiste pokrzywdzonego oraz rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa popełnionego na jego szkodę, biorąc pod uwagę charakter tego czynu i okoliczności jego popełnienia. Celem tych ustaleń jest sprawdzenie, czy wobec pokrzywdzonego należy zastosować szczególne rozwiązania ochronne wskazane w przepisie, między innymi rejestrację obrazu i dźwięku przesłuchania (art. 147 § 1 w związku z art. 143 § 1 pkt 2), przesłuchanie w trybie art. 185a-185c lub art. 185e, udział psychologa (art. 299a § 1), wyłączenie jawności rozprawy czy przesłuchanie pod nieobecność oskarżonego (art. 390 § 2 i 3), a także środki z ustawy o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka. Paragraf 2 nakazuje przed taką czynnością odebrać od pokrzywdzonego oświadczenie, czy chce zastosowania danego środka; wyjątkiem są sytuacje, gdy odebranie oświadczenia jest niemożliwe, gdy środek jest obowiązkowy albo gdy organ działa na wniosek pokrzywdzonego. Ustaleń dokonuje się przy użyciu kwestionariusza indywidualnej oceny (§ 3), którego wzór określa Minister Sprawiedliwości w rozporządzeniu (§ 6).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy w sprawie ma zostać przeprowadzona jedna z czynności wymienionych w § 1, a więc typowo przy przesłuchaniu pokrzywdzonego w warunkach wymagających szczególnej ostrożności. Ocenę przeprowadza się najpóźniej przed rozpoczęciem takiej czynności, zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym. Organ może odstąpić od użycia kwestionariusza, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki albo gdy jego użycie utrudniłoby postępowanie - wtedy ustalenia i oświadczenie zamieszcza się w protokole czynności. Na podstawie § 5 przepisy stosuje się odpowiednio do świadka, u którego występują zaburzenia psychiczne, rozwojowe albo zakłócenia zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń uzasadniające przesłuchanie w trybie art. 185e.

Przykład

Osoba pokrzywdzona przestępstwem o charakterze seksualnym zgłasza się na komisariat. Przed przesłuchaniem funkcjonariusz wypełnia kwestionariusz indywidualnej oceny, ustalając wiek, stan zdrowia, relację ze sprawcą oraz skutki zdarzenia. Pokrzywdzona składa do protokołu oświadczenie, że chce, aby przesłuchanie zostało utrwalone obrazem i dźwiękiem oraz odbyło się w przyjaznym pokoju przesłuchań. Organ bierze to oświadczenie pod uwagę przy decyzji o sposobie i miejscu przeprowadzenia czynności.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie kwestionariusza jak dowodu w sprawie - § 4 wprost stanowi, że nie stanowi on dowodu okoliczności z § 1. Drugim jest przekonanie, że oświadczenie pokrzywdzonego wiąże organ; przepis nakazuje jedynie wziąć je pod uwagę, a decyzja należy do organu. Po trzecie, brak oświadczenia nie zawsze oznacza uchybienie, skoro ustawa przewiduje wyjątki od jego odbierania. Wreszcie indywidualna ocena nie zastępuje opinii biegłego ani nie służy weryfikacji wiarygodności zeznań. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest indywidualna ocena pokrzywdzonego?

To ustalenie właściwości i warunków osobistych pokrzywdzonego oraz rodzaju i rozmiaru skutków przestępstwa. Służy sprawdzeniu, czy potrzebne są szczególne środki ochronne przy czynnościach procesowych.

Czy muszę wypełnić kwestionariusz indywidualnej oceny?

Kwestionariusz wypełnia organ prowadzący postępowanie, a nie sam pokrzywdzony. Pokrzywdzony udziela informacji i może złożyć oświadczenie co do stosowania określonych środków.

Czy organ musi zastosować środek, o który wnoszę w oświadczeniu?

Nie. Art. 52a § 2 KPK nakazuje jedynie wziąć oświadczenie pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o czynnościach wskazanych w tym przepisie.

Kiedy można odstąpić od kwestionariusza?

Gdy zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki albo gdy jego użycie utrudniłoby postępowanie. Ustalenia i oświadczenie zamieszcza się wtedy w protokole czynności.

Czy przepis dotyczy także świadków?

Tak, stosuje się go odpowiednio do świadka z zaburzeniami psychicznymi, rozwojowymi lub zakłóceniami zdolności postrzegania, jeżeli uzasadniają one przesłuchanie w trybie art. 185e KPK.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy