Art. 503.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 503 Kodeksu postępowania karnego nosi oznaczenie "(uchylony)". Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nadal figuruje w tekście ustawy, lecz nie zawiera już żadnej treści normatywnej. Ustawodawca zdecydował o usunięciu dotychczasowej regulacji, a w miejsce skreślonego tekstu pozostawił jedynie adnotację informującą o utracie mocy. Z art. 503 KPK w obecnym brzmieniu nie wynikają zatem ani prawa, ani obowiązki dla sądu, prokuratora, oskarżonego czy innych uczestników postępowania. Numer artykułu został zachowany wyłącznie po to, aby nie zaburzyć numeracji całego kodeksu i aby czytelnik od razu widział, że w tym miejscu przepis kiedyś obowiązywał.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 503 KPK nie może być samodzielną podstawą jakiejkolwiek czynności procesowej, decyzji sądu ani wniosku strony. Praktyczne znaczenie tej adnotacji sprowadza się do sytuacji, w których ktoś sięga po starsze opracowanie, wzór pisma, komentarz albo orzeczenie i napotyka odwołanie do tego artykułu. Wówczas konieczne jest ustalenie, jakie brzmienie obowiązywało w dacie zdarzenia lub czynności, ponieważ ocena zdarzeń z przeszłości bywa dokonywana według przepisów wcześniejszych, a reguły intertemporalne wynikają zwykle z ustawy nowelizującej. Artykuł ten trzeba też czytać w kontekście jego umiejscowienia - numeracja z tego zakresu odnosi się do części kodeksu poświęconej postępowaniom szczególnym, więc materia dawniej ujęta w art. 503 KPK może dziś być uregulowana w sąsiednich przepisach.

Przykład

Osoba prowadząca własną sprawę przygotowuje pismo procesowe na podstawie poradnika wydanego przed laty i znajduje w nim odesłanie do art. 503 KPK. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przepis został uchylony, a powołanie się na niego byłoby powołaniem się na normę nieistniejącą. W takiej sytuacji należy ustalić, który obecnie obowiązujący przepis reguluje interesujące zagadnienie, i wskazać w piśmie właśnie jego. Jeżeli zdarzenie miało miejsce jeszcze w okresie obowiązywania dawnego brzmienia, warto dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe ustawy, która dokonała uchylenia.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w kodeksie, to przepis nadal obowiązuje - adnotacja "(uchylony)" wyklucza taką interpretację. Drugim jest założenie, że uchylenie oznacza całkowitą likwidację danej instytucji procesowej; równie często treść zostaje jedynie przeniesiona do innego artykułu lub zmodyfikowana. Trzecim nieporozumieniem jest korzystanie z nieaktualnych wydruków ustawy, w których art. 503 KPK ma jeszcze pełne brzmienie. Czwartym - automatyczne stosowanie nowych przepisów do zdarzeń sprzed nowelizacji, z pominięciem reguł międzyczasowych. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o czynności podjęte przed zmianą stanu prawnego, warto skonsultować się z prawnikiem.