Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
§ 1.W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego udział oskarżyciela publicznego w rozprawie jest obowiązkowy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
§ 2.Jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia, niestawiennictwo oskarżyciela publicznego na rozprawie nie tamuje jej toku. Przewodniczący lub sąd mogą uznać obecność oskarżyciela publicznego za obowiązkową.
Art. 46 KPK reguluje obecność oskarżyciela publicznego, czyli najczęściej prokuratora, na rozprawie głównej w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. Paragraf 1 ustanawia zasadę: udział oskarżyciela publicznego w rozprawie jest obowiązkowy, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że co do zasady sąd nie powinien prowadzić rozprawy pod nieobecność strony, która popiera akt oskarżenia i przedstawia dowody obciążające. Paragraf 2 wprowadza istotny wyjątek: jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia, a więc w trybie uproszczonym w stosunku do śledztwa, niestawiennictwo oskarżyciela publicznego nie tamuje toku rozprawy. Jednocześnie przepis pozostawia przewodniczącemu składu lub sądowi możliwość uznania obecności oskarżyciela publicznego za obowiązkową także w takich sprawach.
Norma z art. 46 KPK dotyczy wyłącznie spraw o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, a więc nie odnosi się do spraw prywatnoskargowych, w których stroną skarżącą jest oskarżyciel prywatny. Kluczowe dla ustalenia skutków nieobecności prokuratora jest to, w jakiej formie zakończyło się postępowanie przygotowawcze: śledztwo czy dochodzenie. Gdy prowadzono śledztwo, obowiązuje reguła z § 1 i nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżyciela publicznego stanowi przeszkodę w prowadzeniu rozprawy. Gdy prowadzono dochodzenie, sąd może rozpoznawać sprawę mimo braku prokuratora, o ile wcześniej nie uznano jego obecności za obowiązkową. Decyzja przewodniczącego lub sądu o obowiązkowym udziale może zapaść w szczególności wtedy, gdy sprawa jest zawiła dowodowo albo wymaga aktywnego udziału strony oskarżającej.
Przeciwko kierowcy skierowano akt oskarżenia o prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, a postępowanie przygotowawcze prowadzono w formie dochodzenia. W dniu rozprawy prokurator nie stawia się, ponieważ uczestniczy w innej sprawie. Sąd, opierając się na art. 46 § 2 KPK, może otworzyć rozprawę i przeprowadzić zaplanowane czynności, na przykład przesłuchać świadków i odczytać dokumenty. Gdyby jednak wcześniej przewodniczący uznał obecność oskarżyciela za obowiązkową, rozprawę należałoby odroczyć do czasu jego stawiennictwa.
Pierwszym błędem jest przekonanie, że nieobecność prokuratora automatycznie oznacza umorzenie postępowania lub uniewinnienie oskarżonego - przepis reguluje wyłącznie tok rozprawy, a nie wynik sprawy. Drugim jest utożsamianie dochodzenia ze śledztwem; różnica ta ma bezpośrednie znaczenie dla stosowania § 1 albo § 2. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że w sprawach po dochodzeniu prokurator nigdy nie musi się stawiać, podczas gdy sąd może w każdej chwili uznać jego obecność za obowiązkową. Warto też pamiętać, że wyjątki od zasady z § 1 mogą wynikać z innych przepisów ustawy, do których art. 46 KPK wprost odsyła. W indywidualnej sprawie karnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena znaczenia nieobecności oskarżyciela zależy od okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Tak, ale tylko wtedy, gdy postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia. Wówczas zgodnie z art. 46 § 2 KPK niestawiennictwo oskarżyciela publicznego nie tamuje toku rozprawy.
Zasadniczo zawsze w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Wyjątek dotyczy spraw po dochodzeniu, chyba że sąd lub przewodniczący uznają obecność prokuratora za obowiązkową.
Przewodniczący lub sąd mogą uznać obecność oskarżyciela publicznego za obowiązkową także w sprawach zakończonych dochodzeniem. Wtedy prowadzenie rozprawy bez niego nie jest dopuszczalne.
Nie. Przepis odnosi się wyłącznie do spraw o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, w których stroną skarżącą jest oskarżyciel publiczny.
Oznacza, że sąd może prowadzić rozprawę i przeprowadzać czynności dowodowe mimo nieobecności prokuratora. Nie przesądza to jednak w żaden sposób o wyniku sprawy.
Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI