Art. 394a.

Co stanowi przepis

Art. 394a KPK odpowiada na pozornie techniczne, ale istotne pytanie: kto fizycznie dokonuje czynności odczytania protokołów i dokumentów na rozprawie głównej. Przepis wskazuje, że czyni to przewodniczący składu orzekającego, a na jego zarządzenie - członek składu orzekającego albo protokolant. Zakres przedmiotowy tej normy został określony przez odesłanie do konkretnych podstaw odczytania, czyli do art. 389 § 1 i 3, art. 391 § 1 i 2, art. 392 § 1, art. 393, art. 393a oraz art. 394 § 1 KPK. Oznacza to, że regulacja obejmuje odczytywanie protokołów wcześniejszych wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków, protokołów przesłuchań w innych sprawach, dokumentów urzędowych i prywatnych ujawnianych w toku przewodu, a także zapisów utrwalonych w innej formie niż protokół. Art. 394a KPK nie tworzy nowej podstawy wprowadzania dowodu do procesu - określa wyłącznie podmiot wykonujący samą czynność.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie wtedy, gdy sąd zdecydował już, że dany protokół lub dokument podlega odczytaniu na podstawie jednego z przepisów wymienionych w art. 394a KPK. Przesłanki dopuszczalności odczytania wynikają z tych właśnie przepisów, a art. 394a KPK wskazuje jedynie sposób wykonania czynności. Decyzja o tym, czy odczyta osobiście przewodniczący, czy powierzy to członkowi składu bądź protokolantowi, należy do przewodniczącego i przybiera formę zarządzenia. W praktyce dotyczy to zwłaszcza spraw obszernych, w których materiał do odczytania jest rozbudowany i jego odczytanie zajmuje znaczną część rozprawy.

Przykład

W sprawie o oszustwo sąd na podstawie art. 391 § 1 KPK postanawia odczytać zeznania świadka, który przebywa za granicą i nie stawił się na rozprawę. Przewodniczący, chcąc sprawnie prowadzić posiedzenie, zarządza, że protokół tych zeznań odczyta protokolant. Po odczytaniu strony mogą wypowiedzieć się co do treści odczytanego protokołu, a przewodniczący zwraca się o to również do oskarżonego. Sama okoliczność, że czytał protokolant, a nie sędzia, nie wpływa na wartość dowodową ujawnionego materiału.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 394a KPK sam w sobie pozwala odczytać dowolny protokół - tak nie jest, podstawa odczytania musi wynikać z przepisów, do których artykuł odsyła. Drugim jest utożsamianie odczytania z uznaniem dowodu za ujawniony bez odczytania, co reguluje odrębnie art. 394 KPK. Trzecim nieporozumieniem jest twierdzenie, że odczytanie przez protokolanta osłabia moc dowodową dokumentu - przepis wprost dopuszcza taką praktykę. Wreszcie strony niekiedy zakładają, że mogą samodzielnie odczytać wybrany dokument; czynność tę wykonują wyłącznie osoby wskazane w art. 394a KPK. W indywidualnej sprawie karnej warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym, który oceni prawidłowość przeprowadzonych czynności dowodowych.