Art. 356.

Co stanowi przepis

Art. 356 KPK reguluje krąg osób, które mogą przebywać na sali sądowej w czasie rozprawy karnej. Zgodnie z § 1, poza osobami biorącymi udział w postępowaniu (a więc sędziami, ławnikami, protokolantem, oskarżycielem, obrońcą, oskarżonym, pokrzywdzonym, świadkami wzywanymi do sali czy biegłymi), obecna może być wyłącznie publiczność złożona z osób pełnoletnich i nieuzbrojonych. Paragraf 2 przewiduje wyjątek: przewodniczący składu może zezwolić na obecność osób małoletnich oraz osób, które z racji pełnionej funkcji są obowiązane do noszenia broni. Paragraf 3 wprowadza natomiast bezwzględny zakaz obecności osób znajdujących się w stanie nielicującym z powagą sądu. Przepis ten dotyczy porządku na sali i jest odrębny od instytucji wyłączenia jawności rozprawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 356 KPK stosuje się na rozprawie, a więc wtedy, gdy sprawa jest rozpoznawana jawnie i publiczność ma prawo wstępu na salę. Punktem wyjścia jest zasada jawności zewnętrznej postępowania, a omawiany przepis wyznacza jej praktyczne granice podmiotowe. Ocena, czy dana osoba spełnia warunki obecności, należy do przewodniczącego składu orzekającego, który kieruje przebiegiem rozprawy. Zezwolenie z § 2 ma charakter uznaniowy i może zostać udzielone na wniosek zainteresowanego albo z urzędu, na przykład wobec ucznia przychodzącego na rozprawę w ramach zajęć edukacyjnych. Stan nielicujący z powagą sądu obejmuje w praktyce nie tylko stan nietrzeźwości lub odurzenia, lecz także zachowanie bądź wygląd rażąco naruszający powagę miejsca.

Przykład

Na rozprawę w sprawie o wypadek drogowy przychodzi grupa obserwatorów. Wśród nich jest siedemnastoletni uczeń, który interesuje się prawem, oraz funkcjonariusz Policji przybyły służbowo, wyposażony w broń służbową. Przewodniczący, korzystając z art. 356 § 2 KPK, zezwala uczniowi na pozostanie na sali i dopuszcza obecność funkcjonariusza obowiązanego do noszenia broni. Jednocześnie poleca opuszczenie sali mężczyźnie, który jest wyraźnie nietrzeźwy i zakłóca spokój, powołując się na art. 356 § 3 KPK.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie art. 356 KPK z wyłączeniem jawności rozprawy - przepis nie zamyka rozprawy dla publiczności, a jedynie określa, kto może się na niej znaleźć. Drugim jest przekonanie, że małoletni ma bezwzględny zakaz wstępu; w istocie decyduje przewodniczący i może wyrazić zgodę. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że zakaz z § 1 dotyczy także osób uczestniczących w postępowaniu, na przykład małoletniego oskarżonego lub świadka - te osoby biorą udział w rozprawie na innej podstawie. Wreszcie stan nielicujący z powagą sądu bywa mylnie zawężany wyłącznie do nietrzeźwości, choć może obejmować również inne zachowania naruszające powagę sali sądowej. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena konkretnej sytuacji procesowej wymaga znajomości całych akt.