Art. 328.

Co stanowi przepis

Art. 328 KPK tworzy szczególny, nadzwyczajny mechanizm wzruszania prawomocnych decyzji kończących postępowanie przygotowawcze. Zgodnie z § 1 Prokurator Generalny może uchylić prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego wydane w stosunku do osoby, która występowała w charakterze podejrzanego, jeżeli stwierdzi, że umorzenie było niezasadne. Uprawnienie to jest wyłączone w jednym wypadku: gdy postanowienie o umorzeniu zostało utrzymane w mocy przez sąd. Paragraf 2 wprowadza dodatkowe ograniczenie czasowe - po upływie roku od daty uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu Prokurator Generalny może uchylić lub zmienić samo postanowienie albo jego uzasadnienie jedynie na korzyść podejrzanego. Przepis nie tworzy zatem nieograniczonej możliwości powrotu do zamkniętej sprawy, lecz ściśle wyznacza granice ingerencji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Podstawową przesłanką jest to, aby postępowanie przygotowawcze toczyło się przeciwko konkretnej osobie, której przedstawiono zarzuty, a więc aby miała ona status podejrzanego. Przepis nie obejmuje więc umorzeń w sprawie, w których nikomu nie postawiono zarzutów. Drugim warunkiem jest prawomocność postanowienia o umorzeniu, czyli wyczerpanie lub niewykorzystanie drogi zaskarżenia. Trzecim - stwierdzenie przez Prokuratora Generalnego, że umorzenie było niezasadne, na przykład z powodu wadliwej oceny materiału dowodowego lub błędnej oceny prawnej. Jeżeli natomiast postanowienie zostało poddane kontroli sądu i sąd utrzymał je w mocy, uprawnienie z art. 328 § 1 KPK nie przysługuje w ogóle.

Przykład

Wobec pana Adama prowadzono śledztwo o oszustwo i przedstawiono mu zarzuty, po czym prokurator umorzył postępowanie, a postanowienie uprawomocniło się i nie było badane przez sąd. Po kilku miesiącach Prokurator Generalny, analizując akta, uznaje, że umorzenie było niezasadne, ponieważ pominięto istotne dowody z dokumentów bankowych, i uchyla postanowienie. Gdyby jednak od uprawomocnienia minęło już ponad dwanaście miesięcy, ingerencja byłaby dopuszczalna wyłącznie na korzyść pana Adama, na przykład przez zmianę uzasadnienia sugerującego jego sprawstwo. Gdyby zaś wcześniej sąd rozpoznał zażalenie pokrzywdzonego i utrzymał umorzenie w mocy, art. 328 KPK nie mógłby być zastosowany na niekorzyść podejrzanego.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie art. 328 KPK jako zwykłego środka odwoławczego dostępnego dla pokrzywdzonego - jest to uprawnienie własne Prokuratora Generalnego, a nie środek zaskarżenia. Drugim jest przekonanie, że po roku sprawę można swobodnie wznowić na niekorzyść - przeciwnie, po tym terminie dopuszczalne są tylko zmiany korzystne dla podejrzanego. Trzecim nieporozumieniem jest mylenie tego trybu z podjęciem umorzonego postępowania lub jego wznowieniem, które mają odrębne podstawy. Warto też pamiętać, że przepis dotyczy również samego uzasadnienia postanowienia, a nie tylko rozstrzygnięcia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.