Art. 32.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 32 KPK określa właściwość miejscową sądu, gdy nie można ustalić miejsca popełnienia przestępstwa. W takiej sytuacji właściwy może być sąd, w którego okręgu ujawniono przestępstwo, ujęto oskarżonego albo oskarżony przed popełnieniem czynu stale mieszkał lub czasowo przebywał. O wyborze pomiędzy tymi miejscami nie decyduje swobodne uznanie, lecz to, gdzie najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze. Przepis wiąże więc właściwość sądu z pierwszym wszczętym postępowaniem przygotowawczym w jednym z wymienionych okręgów. Zgodnie z § 2 tę regułę stosuje się odpowiednio także wtedy, gdy przestępstwo popełniono za granicą. Jeżeli właściwości miejscowej nie da się ustalić również według przepisów poprzedzających, § 3 wskazuje sąd właściwy dla dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 32 KPK ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy miejsce popełnienia przestępstwa pozostaje nieustalone. Nie wystarcza samo to, że ustalenie tego miejsca jest trudne albo że postępowanie dotyczy kilku zdarzeń. Konieczne jest, aby na podstawie dostępnych ustaleń nie można było wskazać miejsca popełnienia przestępstwa. Wówczas bada się kolejno okoliczności wskazane w § 1, czyli miejsce ujawnienia przestępstwa, ujęcia oskarżonego albo jego wcześniejszego stałego zamieszkania lub czasowego pobytu. Znaczenie ma przy tym, w którym z tych okręgów najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze. Przy przestępstwie popełnionym za granicą przepis stosuje się odpowiednio, co pozwala korzystać z zawartych w nim kryteriów także w takim przypadku.

3. Przykład zastosowania w codziennej sytuacji

Załóżmy, że organ ścigania ujawnia podejrzenie przestępstwa, lecz nie potrafi ustalić, gdzie dokładnie doszło do jego popełnienia. Oskarżonego ujmuje się w jednym mieście, a przed popełnieniem czynu stale mieszkał on w innym mieście. Jeżeli postępowanie przygotowawcze najpierw wszczęto w okręgu sądu właściwego dla miejsca ujęcia oskarżonego, art. 32 § 1 KPK wiąże właściwość z tym okręgiem. Gdyby jednak pierwsze postępowanie wszczęto w okręgu jego wcześniejszego miejsca zamieszkania, właściwy byłby sąd związany z tym miejscem.

4. Częste nieporozumienia lub błędy

Częstym błędem jest przyjęcie, że zawsze właściwy będzie sąd miejsca ujawnienia przestępstwa. Art. 32 § 1 KPK wymienia bowiem kilka możliwych punktów związku ze sprawą, a rozstrzygające jest pierwszeństwo wszczęcia postępowania przygotowawczego. Nie należy też utożsamiać miejsca ujawnienia przestępstwa z miejscem jego popełnienia, ponieważ przepis wyraźnie dotyczy sytuacji, w której tego drugiego miejsca nie można ustalić. Błędne byłoby również automatyczne kierowanie każdej sprawy o czyn popełniony za granicą do sądu w Warszawie, ponieważ § 2 nakazuje najpierw odpowiednio stosować regułę z § 1. Rozwiązanie z § 3 ma charakter rezerwowy i działa dopiero wtedy, gdy właściwości miejscowej nie można ustalić według wcześniejszych przepisów. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.