1. Co dokładnie stanowi przepis
Art. 316 KPK reguluje sposób przeprowadzania w śledztwie czynności, których później nie będzie można powtórzyć na rozprawie. Co do zasady do udziału w takiej czynności należy dopuścić podejrzanego, pokrzywdzonego oraz ich przedstawicieli ustawowych. Jeżeli w sprawie ustanowiono już obrońcę albo pełnomocnika, również oni powinni mieć możliwość uczestniczenia w czynności. Przepis przewiduje wyjątek, gdy zwłoka związana z dopuszczeniem tych osób grozi utratą albo zniekształceniem dowodu. W takiej sytuacji dobro zabezpieczenia dowodu uzasadnia przeprowadzenie czynności bez oczekiwania na ich udział.
2. Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 316 KPK stosuje się wtedy, gdy dana czynność śledztwa ma charakter niepowtarzalny na etapie rozprawy. Przepis nie wskazuje zamkniętego katalogu takich czynności, lecz wiąże jego zastosowanie z możliwością ich późniejszego odtworzenia przed sądem. Szczególne znaczenie ma ryzyko, że ważny dowód zniknie, zmieni się albo nie będzie mógł zostać uzyskany w późniejszym czasie. Jeżeli podejrzany jest pozbawiony wolności, co do zasady powinien zostać sprowadzony na czynność, ale nie następuje to, gdy zwłoka grozi utratą lub zniekształceniem dowodu. Ponadto, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że świadka nie będzie można przesłuchać na rozprawie, strona, prokurator albo inny organ prowadzący postępowanie mogą żądać, aby świadka przesłuchał sąd.
3. Przykład w codziennej sytuacji
W śledztwie świadek ma przekazać informacje istotne dla ustalenia przebiegu zdarzenia, lecz istnieje obawa, że później nie będzie można go przesłuchać na rozprawie. Strona, prokurator albo organ prowadzący postępowanie może wówczas zwrócić się do sądu o przesłuchanie tego świadka. Jeżeli natomiast trzeba pilnie wykonać czynność śledztwa, której nie da się powtórzyć, podejrzany i pokrzywdzony powinni zasadniczo zostać do niej dopuszczeni wraz z ustanowionymi przedstawicielami. Gdy jednak oczekiwanie na ich udział mogłoby spowodować utratę lub zniekształcenie dowodu, czynność może zostać przeprowadzona bez zwłoki.
4. Częste nieporozumienia lub błędy
Art. 316 KPK nie oznacza, że każda czynność śledztwa musi odbywać się z udziałem wszystkich osób wymienionych w przepisie. Dotyczy on tylko czynności, których nie będzie można powtórzyć na rozprawie, oraz sytuacji opisanych w poszczególnych paragrafach. Błędem byłoby także przyjęcie, że podejrzanego pozbawionego wolności zawsze trzeba sprowadzić, ponieważ przepis wyraźnie przewiduje wyjątek związany z ryzykiem dla dowodu. Samo żądanie przesłuchania świadka przez sąd nie jest tożsame z przeprowadzeniem każdej czynności dowodowej przez sąd. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.