Art. 292b.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 292b KPK rozszerza zakres zastosowania szczególnego zabezpieczenia majątkowego, o którym mowa w art. 292a § 1 KPK, czyli zabezpieczenia obejmującego przedsiębiorstwo rozumiane jako zorganizowany zespół składników służących prowadzeniu działalności gospodarczej. Zgodnie z komentowanym przepisem takie zabezpieczenie może zostać zastosowane również wobec przedsiębiorstwa podmiotu zbiorowego w rozumieniu ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Warunkiem jest to, aby zebrane w sprawie dowody wskazywały na wysokie prawdopodobieństwo, że dany podmiot może podlegać odpowiedzialności na podstawie tej ustawy. Przepis nie tworzy więc nowego rodzaju zabezpieczenia, lecz wskazuje dodatkową kategorię adresatów, wobec których instytucja z art. 292a § 1 KPK może być wykorzystana. Istotne jest to, że mowa tu o prawdopodobieństwie wysokim, a nie jedynie o samym podejrzeniu, co oznacza podwyższony standard dowodowy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 292b KPK znajduje zastosowanie w toku postępowania karnego, gdy zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć, że obok osoby fizycznej odpowiedzialność może ponieść także podmiot zbiorowy, na przykład spółka, w której strukturze doszło do czynu zabronionego. Przesłanką jest ustalenie wysokiego prawdopodobieństwa odpowiedzialności takiego podmiotu na gruncie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Zabezpieczenie dotyczy przedsiębiorstwa jako całości gospodarczej, a nie wyłącznie pojedynczych rzeczy czy rachunków bankowych. Celem jest zapobieżenie sytuacji, w której majątek służący prowadzeniu działalności zostanie wyprowadzony lub rozdysponowany zanim zapadnie rozstrzygnięcie. Zastosowanie tej instytucji wymaga wykazania podstaw w konkretnych dowodach, a nie w ogólnych przypuszczeniach organu.

Przykład

Prokuratura prowadzi postępowanie dotyczące oszustw na dużą skalę, w które zaangażowani byli członkowie zarządu spółki handlowej. Z zebranych dokumentów, zeznań świadków i analizy przepływów finansowych wynika, że korzyść z czynu odniosła sama spółka, a nie tylko osoby nią kierujące. Jeżeli dowody te wskazują na wysokie prawdopodobieństwo odpowiedzialności spółki jako podmiotu zbiorowego, na podstawie art. 292b KPK w związku z art. 292a § 1 KPK możliwe jest zabezpieczenie jej przedsiębiorstwa. Dzięki temu majątek firmy, w tym maszyny, zapasy i prawa majątkowe, nie zostanie zbyty przed zakończeniem sprawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie zabezpieczenia z ukaraniem podmiotu zbiorowego - zabezpieczenie ma charakter tymczasowy i zapobiegawczy, nie przesądza o winie ani o odpowiedzialności. Drugim jest przekonanie, że wystarczy samo wszczęcie postępowania wobec osoby fizycznej; przepis wymaga wykazania wysokiego prawdopodobieństwa odpowiedzialności konkretnego podmiotu zbiorowego. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że zabezpieczenie musi oznaczać zatrzymanie działalności firmy - jego zakres i sposób wykonania zależą od okoliczności sprawy. Warto też pamiętać, że rozstrzygnięcia w tym przedmiocie podlegają kontroli w trybie przewidzianym w Kodeksie postępowania karnego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.