Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 287.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Przepis art. 285 § 1 stosuje się odpowiednio do osoby, która bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty, złożenia przyrzeczenia, wydania przedmiotu, dopełnienia obowiązków poręczyciela albo spełnienia innego ciążącego na niej obowiązku w toku postępowania, jak również do przedstawiciela lub kierownika instytucji, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej obowiązanej udzielić pomocy organowi prowadzącemu postępowanie karne, która bezpodstawnie nie udziela pomocy w wyznaczonym terminie.

§ 2.W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty oraz wydania przedmiotu można zastosować, niezależnie od kary pieniężnej, aresztowanie na czas nieprzekraczający 30 dni. Przepis ten stosuje się odpowiednio w razie uporczywego niestawiennictwa na wezwanie organu prowadzącego postępowanie, jeżeli zarządzenie zatrzymania i przymusowego doprowadzenia, o którym mowa w art. 285 § 2, nie jest wystarczające dla zapewnienia stawiennictwa osoby wezwanej.

§ 3.Aresztowanie należy uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek albo postępowanie przygotowawcze lub postępowanie w danej instancji ukończono.

§ 4.Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do stron, ich obrońców i pełnomocników, a w zakresie kary za niedopełnienie obowiązku wydania rzeczy – także do osób, które mogą się uchylić od złożenia zeznań.

§ 5.Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do sędziów i prokuratorów w zakresie odnoszącym się do ich obowiązków służbowych.

Wyjaśnienie przepisu

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 287 KPK reguluje konsekwencje bezpodstawnego niewykonywania obowiązków w toku postępowania karnego. W § 1 odsyła odpowiednio do art. 285 § 1 KPK w odniesieniu do osoby, która uchyla się między innymi od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty, złożenia przyrzeczenia albo wydania przedmiotu. Przepis obejmuje także niewykonywanie obowiązków poręczyciela oraz innych obowiązków ciążących na danej osobie w postępowaniu. Dotyczy również przedstawiciela lub kierownika instytucji, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej, jeżeli bezpodstawnie nie udziela pomocy organowi prowadzącemu postępowanie w wyznaczonym terminie. Art. 287 KPK przewiduje ponadto możliwość zastosowania aresztowania w sytuacjach wskazanych w § 2.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Warunkiem zastosowania § 1 jest bezpodstawne uchylanie się od konkretnego obowiązku związanego z postępowaniem karnym. Sam fakt, że osoba nie wykonała obowiązku, nie przesądza jeszcze o zastosowaniu przepisu, ponieważ ustawa wymaga, aby uchylanie się było bezpodstawne. § 2 dotyczy uporczywego uchylania się od złożenia zeznania, wykonania czynności przez biegłego, tłumacza lub specjalistę albo wydania przedmiotu. W tych przypadkach, niezależnie od kary pieniężnej, możliwe jest aresztowanie na czas nieprzekraczający 30 dni. Przepis przewiduje takie rozwiązanie także przy uporczywym niestawiennictwie na wezwanie, gdy zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie nie wystarczają do zapewnienia stawiennictwa.

Przykład codziennego zastosowania

Osoba wezwana w charakterze świadka otrzymuje wezwanie do złożenia zeznań, lecz bez usprawiedliwionej przyczyny odmawia wykonania tego obowiązku. Jeżeli jej zachowanie jest bezpodstawne, zastosowanie może znaleźć art. 287 § 1 KPK poprzez odpowiednie odesłanie do art. 285 § 1 KPK. Gdy osoba nadal uporczywie uchyla się od złożenia zeznań, § 2 dopuszcza, obok kary pieniężnej, aresztowanie do 30 dni. Aresztowanie powinno zostać uchylone, jeżeli osoba wykona obowiązek albo gdy postępowanie przygotowawcze lub postępowanie w danej instancji zostanie ukończone.

Częste nieporozumienia lub błędy

Art. 287 KPK nie oznacza, że każda nieobecność lub każde niewykonanie obowiązku automatycznie prowadzi do aresztowania. Ustawa rozróżnia bezpodstawne uchylanie się od uporczywego uchylania się, a aresztowanie przewiduje wyłącznie w przypadkach określonych w § 2. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do stron, ich obrońców i pełnomocników, a przy obowiązku wydania rzeczy także do osób mogących uchylić się od złożenia zeznań. W zakresie obowiązków służbowych regulacja nie obejmuje również sędziów i prokuratorów. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy art. 287 KPK pozwala aresztować świadka?

Tak, ale tylko przy uporczywym uchylaniu się od złożenia zeznania i niezależnie od kary pieniężnej. Aresztowanie może trwać najwyżej 30 dni.

Kiedy aresztowanie z art. 287 KPK powinno zostać uchylone?

Należy je uchylić, gdy osoba spełni obowiązek. Uchylenie następuje także po ukończeniu postępowania przygotowawczego lub postępowania w danej instancji.

Czy przepis dotyczy tylko świadków?

Nie. Dotyczy także między innymi biegłych, tłumaczy, specjalistów, poręczycieli oraz osób zobowiązanych do wydania przedmiotu lub udzielenia pomocy organowi.

Czy strona postępowania może zostać ukarana na podstawie art. 287 KPK?

§ 4 wyłącza stosowanie § 1 i 2 do stron, ich obrońców oraz pełnomocników. Wyłączenie to wynika wprost z treści przepisu.

Czy każda niestawiennictwo na wezwanie może skutkować aresztowaniem?

Nie. Art. 287 § 2 wymaga uporczywego niestawiennictwa oraz tego, aby zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie nie były wystarczające do zapewnienia stawiennictwa.

Orzeczenia do tego artykułu

Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy