Art. 273.

Co stanowi przepis

Art. 273 KPK reguluje dwie kwestie związane z poręczeniem jako środkiem zapobiegawczym. Zgodnie z § 1 organ procesowy, który odbiera poręczenie, ma obowiązek zawiadomić osobę udzielającą poręczenia (albo osobę wykonującą obowiązki poręczającego) o treści zarzutu stawianego oskarżonemu, o obowiązkach wynikających z poręczenia oraz o skutkach niedotrzymania tych obowiązków. Chodzi więc o świadome przyjęcie na siebie odpowiedzialności - poręczający ma wiedzieć, o jaką sprawę chodzi i czym ryzykuje. Paragraf 2 nakłada na poręczającego samodzielny obowiązek: musi on niezwłocznie powiadomić sąd lub prokuratora o znanych mu poczynaniach oskarżonego zmierzających do uchylenia się od obowiązku stawienia się na wezwanie lub do utrudniania postępowania w inny bezprawny sposób. Przepis nie wymaga zatem od poręczającego stałej kontroli oskarżonego, lecz reakcji na to, o czym faktycznie się dowiedział.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 273 KPK stosuje się zawsze wtedy, gdy w postępowaniu karnym stosowane jest poręczenie - majątkowe, społeczne lub poręczenie osoby godnej zaufania. Moment kluczowy to odebranie poręczenia: to wtedy aktualizuje się obowiązek informacyjny organu z § 1. Adresatem pouczenia jest nie tylko ten, kto sam udziela poręczenia, ale również osoba wykonująca obowiązki poręczającego, na przykład wyznaczony przedstawiciel podmiotu udzielającego poręczenia społecznego. Obowiązek z § 2 trwa natomiast przez cały okres obowiązywania poręczenia i aktualizuje się za każdym razem, gdy poręczający poweźmie wiadomość o zachowaniach oskarżonego wymierzonych w prawidłowy tok postępowania.

Przykład

Matka oskarżonego wpłaca poręczenie majątkowe. Przy jego odbieraniu prokurator informuje ją, jaki zarzut postawiono synowi, na czym polegają jej obowiązki oraz że w razie ich niedotrzymania wpłacona kwota może przepaść. Po kilku tygodniach kobieta dowiaduje się, że syn planuje wyjechać za granicę tuż przed terminem rozprawy, aby uniknąć stawiennictwa. W takiej sytuacji, stosownie do art. 273 § 2 KPK, powinna niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub sąd, zamiast czekać na rozwój wydarzeń.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że poręczający odpowiada za każde zachowanie oskarżonego. Przepis mówi o poczynaniach jemu wiadomych, a więc o informacjach, którymi rzeczywiście dysponuje. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie pouczenia z § 1 jako formalności - w praktyce to właśnie ono pozwala później wykazać, że poręczający znał zakres swoich powinności. Trzeci błąd polega na zawężaniu obowiązku powiadomienia wyłącznie do ucieczki lub ukrywania się; przepis obejmuje także inne bezprawne formy utrudniania postępowania, na przykład nakłanianie świadków do zmiany zeznań. Wreszcie mylące bywa przekonanie, że powiadomienie można odłożyć - ustawa wymaga działania niezwłocznego, a zwłoka może być oceniana jako niedotrzymanie obowiązków poręczającego.

W indywidualnej sprawie, zwłaszcza gdy rozważane jest przyjęcie roli poręczającego lub ocena skutków jego zaniechania, warto skonsultować się z prawnikiem.