Art. 264.

Co stanowi przepis

Art. 264 KPK reguluje los tymczasowego aresztowania w momencie, w którym sąd kończy sprawę orzeczeniem. Paragraf 1 wskazuje katalog rozstrzygnięć, po których zarządza się niezwłoczne zwolnienie osoby tymczasowo aresztowanej: uniewinnienie, umorzenie lub warunkowe umorzenie postępowania, warunkowe zawieszenie wykonania kary, wymierzenie kary pozbawienia wolności odpowiadającej co najwyżej okresowi już odbytego aresztu, skazanie na karę łagodniejszą niż pozbawienie wolności oraz odstąpienie od wymierzenia kary. Zwolnienie następuje jednak tylko wtedy, gdy dana osoba nie jest pozbawiona wolności w innej sprawie. Paragraf 2 dotyczy sytuacji odwrotnej: gdy zapada wyrok skazujący na karę inną niż wymienione w § 1 albo gdy postępowanie umorzono z powodu niepoczytalności i orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie zamkniętym, sąd po wysłuchaniu obecnych stron wydaje osobne postanowienie co do dalszego stosowania aresztu. Paragrafy 2a, 3, 3a i 4 przewidują możliwość stosowania tymczasowego aresztowania do czasu rozpoczęcia wykonywania środka zabezpieczającego, z ograniczeniem czasowym do 3 miesięcy i jednorazowym przedłużeniem o miesiąc w szczególnie uzasadnionym wypadku, przy czym areszt taki wykonuje się w odpowiednim zakładzie leczniczym, w tym psychiatrycznym.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis uruchamia się z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji wobec osoby faktycznie tymczasowo aresztowanej. Nie stosuje się go do osób, wobec których zastosowano środki wolnościowe, na przykład poręczenie majątkowe czy dozór Policji. Kluczowe jest porównanie treści rozstrzygnięcia z katalogiem z § 1: jeżeli orzeczenie mieści się w tym katalogu, sąd nie ma tu pola do uznania i musi zarządzić zwolnienie. Jeżeli rozstrzygnięcie wykracza poza ten katalog, konieczna jest odrębna decyzja procesowa o dalszym stosowaniu aresztu, poprzedzona wysłuchaniem obecnych stron. Odrębny tryb przewidziano dla spraw, w których orzeczono środek zabezpieczający o charakterze izolacyjnym.

Przykład

Oskarżony spędził w areszcie osiem miesięcy, a sąd skazał go na karę ośmiu miesięcy pozbawienia wolności. Ponieważ wymierzona kara odpowiada okresowi tymczasowego aresztowania, zachodzi przesłanka z art. 264 § 1 KPK i sąd zarządza niezwłoczne zwolnienie. Gdyby jednak wobec tej samej osoby toczyła się inna sprawa, w której również stosowano areszt, pozostanie ona pozbawiona wolności na tej odrębnej podstawie. Inaczej byłoby przy karze trzech lat pozbawienia wolności - wtedy sąd musiałby wydać postanowienie co do dalszego stosowania aresztu.

Częste nieporozumienia

Często zakłada się, że każdy wyrok kończący sprawę automatycznie oznacza wyjście na wolność - tak nie jest, gdyż § 2 przewiduje odrębne postanowienie. Mylnie sądzi się też, że zwolnienie z § 1 zależy od prawomocności orzeczenia; przepis mówi o niezwłocznym zwolnieniu. Nie jest również prawdą, że areszt do czasu rozpoczęcia wykonywania środka zabezpieczającego może trwać bezterminowo - obowiązuje limit 3 miesięcy z możliwością jednego przedłużenia o miesiąc. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.