Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
§ 1.Rzeczą lub przedmiotem w rozumieniu przepisów niniejszego rozdziału są również środki na rachunku.
§ 2.Postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych może dotyczyć środków na rachunku, jeżeli zostały zatrzymane jako dowód w sprawie.
Art. 236b KPK zawiera regułę interpretacyjną, która rozszerza pojęcia używane w rozdziale poświęconym zatrzymaniu rzeczy i przeszukaniu. Zgodnie z § 1 rzeczą lub przedmiotem w rozumieniu przepisów tego rozdziału są również środki na rachunku. Oznacza to, że wartości zapisane na rachunku, a więc niemające postaci materialnej, traktuje się tak samo jak przedmioty, które można fizycznie zatrzymać i przechowywać w depozycie. Paragraf 2 dopowiada, że postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych może dotyczyć środków na rachunku, jeżeli zostały one zatrzymane jako dowód w sprawie. Przepis usuwa więc wątpliwość, czy organ procesowy może rozstrzygać o losach zapisów księgowych na rachunku w taki sposób, jak rozstrzyga o rzeczach ruchomych.
Art. 236b KPK znajduje zastosowanie wtedy, gdy w toku postępowania karnego doszło do zatrzymania środków zgromadzonych na rachunku i środki te mają znaczenie dowodowe dla sprawy. Warunkiem sięgnięcia po § 2 jest to, aby środki zostały zatrzymane właśnie jako dowód, a nie z innego tytułu. Przepis działa jako norma pomocnicza: sam nie tworzy odrębnej podstawy zatrzymania, lecz pozwala stosować do środków na rachunku cały zestaw przepisów rozdziału o zatrzymaniu rzeczy, w tym te dotyczące wydawania postanowień, zaskarżalności oraz postępowania z dowodami rzeczowymi. Ma znaczenie zwłaszcza w sprawach gospodarczych, o oszustwa oraz o pranie pieniędzy, gdzie zapisy na rachunkach bywają najważniejszym materiałem dowodowym.
W postępowaniu dotyczącym oszustwa internetowego organy ustaliły, że pokrzywdzeni przelali pieniądze na rachunek prowadzony dla podejrzanego. Środki znajdujące się na tym rachunku zostają zatrzymane, ponieważ ich stan i historia operacji mają wykazać przebieg przestępstwa. Dzięki art. 236b KPK organ procesowy może wydać w odniesieniu do tych środków postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych, tak jakby chodziło o zatrzymany dokument czy rzecz ruchomą. Późniejsze rozstrzygnięcie o tym, co dalej dzieje się z tymi środkami, zapada w formie przewidzianej dla dowodów rzeczowych.
Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro pieniądze na rachunku nie są rzeczą w rozumieniu prawa cywilnego, to przepisy o dowodach rzeczowych nie mogą ich obejmować - art. 236b KPK przesądza inaczej na potrzeby postępowania karnego. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie zatrzymania środków jako dowodu z ich przepadkiem lub z zabezpieczeniem majątkowym; są to odrębne instytucje o innych podstawach. Trzeci błąd polega na założeniu, że przepis pozwala zatrzymać dowolne środki na rachunku bez związku z dowodzeniem w sprawie - § 2 wyraźnie odnosi się tylko do środków zatrzymanych jako dowód. Warto też pamiętać, że posiadaczowi rachunku przysługują środki reakcji przewidziane dla czynności dotyczących rzeczy zatrzymanych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena podstawy i zakresu zatrzymania środków zależy od realiów konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Tak. Art. 236b § 1 KPK stanowi, że rzeczą lub przedmiotem w rozumieniu przepisów tego rozdziału są również środki na rachunku, więc mogą one podlegać reżimowi dowodów rzeczowych.
Zgodnie z art. 236b § 2 KPK jest to możliwe, jeżeli środki zostały zatrzymane jako dowód w sprawie. Bez tego warunku przepis nie znajduje zastosowania.
Nie. Przepis dotyczy wyłącznie traktowania środków na rachunku jak rzeczy na potrzeby przepisów o zatrzymaniu rzeczy i dowodach rzeczowych, a nie orzekania przepadku.
Nie, są to odrębne instytucje o innych podstawach i celach. Art. 236b KPK odnosi się do środków zatrzymanych ze względu na ich znaczenie dowodowe.
Najczęściej w sprawach gospodarczych, o oszustwa oraz dotyczących obrotu środkami pieniężnymi, gdzie zapisy na rachunkach stanowią istotny materiał dowodowy.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI