Art. 223.

Co stanowi przepis

Art. 223 Kodeksu postępowania karnego zawiera krótką, ale istotną normę porządkującą sposób wykonywania jednej z najbardziej dolegliwych czynności procesowych, jaką jest przeszukanie osoby. Przepis nakazuje, aby przeszukania osoby oraz odzieży znajdującej się na niej dokonywano "w miarę możności" za pośrednictwem osoby tej samej płci co osoba przeszukiwana. Norma ta chroni godność i intymność człowieka poddanego czynności, ponieważ przeszukanie osobiste z natury rzeczy wiąże się z ingerencją w sferę cielesności. Ustawodawca nie ustanowił tu jednak wymogu bezwzględnego - użycie zwrotu "w miarę możności" oznacza, że chodzi o regułę, od której w wyjątkowych, uzasadnionych okolicznościach można odstąpić. Przepis dotyczy zarówno organu przeprowadzającego czynność, jak i osoby, przy pomocy której czynność jest fizycznie wykonywana.

Kiedy ma zastosowanie

Art. 223 KPK stosuje się wtedy, gdy w toku postępowania karnego dochodzi do przeszukania osoby, a więc do sprawdzenia jej ciała, ubrania i rzeczy przy niej noszonych w celu znalezienia przedmiotów mogących stanowić dowód lub podlegających zajęciu, albo w celu zatrzymania osoby poszukiwanej. Nie obejmuje natomiast przeszukania pomieszczeń, pojazdów czy innych miejsc, gdzie kryterium płci nie ma znaczenia. Reguła aktualizuje się na każdym etapie postępowania, także w czynnościach niecierpiących zwłoki. Odstępstwo może wchodzić w grę tam, gdzie realnie brak jest na miejscu osoby tej samej płci, a zwłoka groziłaby utratą dowodów lub bezpieczeństwu uczestników czynności.

Przykład

Policjanci zatrzymują na ulicy kobietę podejrzewaną o posiadanie przedmiotów pochodzących z kradzieży. Patrol składa się z dwóch funkcjonariuszy - mężczyzn, dlatego wzywają na miejsce funkcjonariuszkę, aby to ona dokonała przeszukania osoby i odzieży zatrzymanej. Gdyby oczekiwanie było niemożliwe, bo istnieje realne ryzyko, że zatrzymana pozbędzie się drobnego przedmiotu, czynność może zostać wykonana przez funkcjonariusza innej płci, jednak taka decyzja powinna wynikać z rzeczywistych okoliczności i zostać odnotowana w protokole. Sam przebieg czynności powinien być tak zorganizowany, aby ograniczyć ingerencję w intymność do niezbędnego minimum.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie art. 223 KPK jako przepisu bezwzględnego, którego naruszenie automatycznie unieważnia całą czynność - ustawa mówi o działaniu "w miarę możności", a skutki ewentualnego uchybienia ocenia się na tle konkretnych okoliczności sprawy. Drugim nieporozumieniem jest rozciąganie tej reguły na przeszukanie mieszkania czy samochodu, gdzie nie ma ona zastosowania. Trzecim - przekonanie, że przepis pozwala dowolnie wybrać osobę wykonującą czynność; odstępstwo musi mieć rzeczywiste uzasadnienie, a nie wynikać z wygody organu. Warto też pamiętać, że art. 223 KPK nie zastępuje pozostałych wymogów dotyczących podstawy prawnej i protokołowania przeszukania. W indywidualnej sprawie ocena prawidłowości przeprowadzonej czynności wymaga analizy akt, dlatego warto skonsultować się z prawnikiem.