Art. 168.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 168 KPK określa, że fakty powszechnie znane nie wymagają przeprowadzania dowodu. Chodzi o okoliczności, których istnienie jest znane szerokiemu kręgowi osób i co do których nie zachodzi potrzeba ich wykazywania za pomocą zeznań, dokumentów albo innych środków dowodowych. Przepis obejmuje też fakty znane organowi z urzędu, czyli takie, o których organ posiada wiedzę przy wykonywaniu swoich ustawowych zadań. Przy takich faktach organ powinien jednak zwrócić na nie uwagę stron postępowania i umożliwić im zajęcie stanowiska co do tej okoliczności. Jednocześnie norma wyraźnie dopuszcza dowód przeciwny, więc przyjęcie faktu bez dowodu nie zamyka możliwości jego zakwestionowania w ramach dalszego postępowania dowodowego. Niewymaganie dowodu oznacza zatem odstępstwo od zwykłego wykazywania określonej okoliczności.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja ma zastosowanie wtedy, gdy w postępowaniu karnym pojawia się fakt powszechnie znany albo fakt znany organowi z urzędu. Nie zwalnia ona z obowiązku ustalania wszystkich pozostałych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy nie są one oczywiste lub są sporne. Jeżeli organ opiera się na fakcie znanym z urzędu, musi uprzedzić o tym strony przez zwrócenie na niego uwagi. Pozwala to stronom odnieść się do tej okoliczności i podjąć próbę wykazania, że nie powinna zostać przyjęta. Możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwnego dotyczy zarówno faktów powszechnie znanych, jak i faktów znanych z urzędu oraz zachowuje znaczenie dla oceny materiału dowodowego.

3. Konkretny przykład zastosowania

Załóżmy, że w sprawie dotyczącej zdarzenia na miejskim rynku strony odwołują się do faktu, iż rynek znajduje się w centrum miejscowości. Jeśli taka lokalizacja jest rzeczywiście faktem powszechnie znanym, organ nie musi przeprowadzać dowodu z mapy wyłącznie po to, aby ją potwierdzić. Strona może jednak przedstawić dowód przeciwny, gdy uważa, że opisywane miejsce lub jego położenie zostało błędnie określone. Jeżeli organ wykorzystuje w tym zakresie fakt znany mu z urzędu, powinien wyraźnie wskazać go stronom. Wtedy strony wiedzą, która okoliczność została przyjęta bez zwykłego postępowania dowodowego, i mogą zająć stanowisko.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Nieporozumieniem byłoby uznanie, że Art. 168 KPK pozwala organowi pominąć każdy dowód, który wydaje mu się zbędny. Wyjątek dotyczy tylko faktów powszechnie znanych oraz faktów znanych z urzędu. Także fakt znany z urzędu nie może zostać wykorzystany w sposób niejawny wobec stron, ponieważ przepis wymaga zwrócenia na niego ich uwagi. Nie należy również utożsamiać zwrócenia uwagi stron z definitywnym przesądzeniem okoliczności, gdyż ustawa zachowuje możliwość dowodu przeciwnego. Strona, która kwestionuje taki fakt, może zatem przedstawiać argumenty i wnioski dowodowe odnoszące się do tej okoliczności. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.