Art. 160.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 160 KPK rozstrzyga, który organ jest właściwy do przeprowadzenia postępowania w razie zaginięcia lub zniszczenia akt karnych, w całości albo tylko w części. Zgodnie z § 1, jeżeli chodzi o sprawę będącą w toku, postępowanie odtworzeniowe prowadzi ten sąd, w którym sprawa ostatnio się toczyła, a więc sąd aktualnie zajmujący się sprawą na danym etapie. Paragraf 2 wprowadza wyjątek dla Sądu Najwyższego: sąd ten odtwarza wyłącznie akta własne, czyli akta wytworzone w postępowaniu przed nim, nie zaś całość dokumentacji sprawy. Paragraf 3 dotyczy spraw prawomocnie zakończonych - wtedy właściwy jest sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji, chyba że ustawa wskazuje inny sąd. Paragraf 4 przenosi te reguły na etap przedsądowy: akta postępowania przygotowawczego odtwarza prokurator, stosując odpowiednio przepisy rozdziału o odtwarzaniu akt.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis uruchamia się wtedy, gdy akta lub ich fragment fizycznie przestały istnieć albo nie da się ich odnaleźć - na przykład wskutek pożaru, zalania, zniszczenia w transporcie czy zagubienia przy przekazywaniu między jednostkami. Nie ma znaczenia przyczyna utraty ani to, czy ktokolwiek ponosi za nią odpowiedzialność; liczy się sam fakt braku akt niezbędnych do prowadzenia lub wykonania orzeczenia w sprawie. Art. 160 KPK nie opisuje przy tym samego sposobu odtwarzania dokumentów, lecz odpowiada na wcześniejsze pytanie: kto ma to zrobić. Reguła ta obowiązuje zarówno przy utracie całości akt, jak i pojedynczych kart czy protokołów, oraz na każdym etapie - w toku sprawy, po jej prawomocnym zakończeniu i w postępowaniu przygotowawczym.

Przykład

W sądzie okręgowym rozpoznającym apelację dochodzi do zalania pomieszczenia archiwum i zniszczeniu ulega część akt sprawy karnej, w której wyznaczono już termin rozprawy odwoławczej. Ponieważ sprawa jest w toku, a ostatnio toczyła się właśnie przed sądem okręgowym, to ten sąd - na podstawie § 1 - przeprowadzi postępowanie zmierzające do odtworzenia zniszczonych dokumentów. Gdyby natomiast wyrok był już prawomocny, a akta zaginęły w archiwum, postępowanie odtworzeniowe prowadziłby sąd rejonowy, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Jeżeli zaś zniszczeniu uległyby materiały śledztwa jeszcze przed skierowaniem aktu oskarżenia, odtworzeniem zająłby się prokurator.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że każdą utratę akt odtwarza sąd pierwszej instancji - dla spraw w toku właściwy jest sąd, w którym sprawa ostatnio się toczyła. Drugim jest oczekiwanie, że Sąd Najwyższy odtworzy komplet akt sprawy; jego rola ogranicza się do akt własnych. Po trzecie, odtworzenie akt nie jest ponownym rozpoznaniem sprawy ani nie podważa zapadłych orzeczeń - służy wyłącznie przywróceniu dokumentacji. Wreszcie strony bywają przekonane, że postępowanie to toczy się wyłącznie z urzędu i bez ich udziału, tymczasem to właśnie one często dysponują odpisami pism, które ułatwiają odtworzenie. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.