Art. 159.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 159 KPK ustanawia środek zaskarżenia związany z odmową udostępnienia akt w postępowaniu przygotowawczym. Przepis wskazuje, że stronie przysługuje w takiej sytuacji zażalenie. Nie opisuje natomiast szczegółowo formy odmowy, terminu wniesienia zażalenia ani wymogów jego treści. Druga część przepisu wyraźnie rozstrzyga, że jeżeli odmowa została ujęta w zarządzeniu prokuratora, zażalenie wnosi się do sądu. Norma dotyczy więc zarówno możliwości zakwestionowania odmowy, jak i właściwości sądu w przypadku zarządzenia prokuratora.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 159 KPK ma zastosowanie wyłącznie na etapie postępowania przygotowawczego, a więc przed wniesieniem sprawy do sądu w trybie przewidzianym dla aktu oskarżenia. Warunkiem jest odmowa udostępnienia akt oraz występowanie osoby jako strony. Samo zainteresowanie treścią akt nie jest w tym przepisie wskazane jako podstawa zażalenia dla każdej osoby. Przepis nie przesądza, czy w konkretnej sytuacji odmowa była zasadna, ponieważ jej ocena należy do organu rozpoznającego zażalenie. Nie określa też wprost, do kogo kieruje się zażalenie, gdy odmowa nie wynika z zarządzenia prokuratora.

Przykład zastosowania

Przykładowo pokrzywdzony będący stroną postępowania przygotowawczego zwraca się o udostępnienie akt, aby zapoznać się z materiałem zgromadzonym w sprawie. Jeżeli otrzymuje odmowę, Art. 159 KPK daje mu podstawę do wniesienia zażalenia na tę odmowę. Gdy prokurator wyda w tej sprawie zarządzenie odmawiające udostępnienia akt, zażalenie przysługuje do sądu. Sąd rozpoznający zażalenie ocenia sprawę w zakresie wynikającym z tego środka zaskarżenia, lecz sam Art. 159 KPK nie wskazuje kryteriów tej oceny. Przepis nie stanowi również, jakie konkretne dokumenty powinny zostać udostępnione ani w jakiej postaci powinno nastąpić udostępnienie.

Częste nieporozumienia lub błędy

Częstym nieporozumieniem jest utożsamianie Art. 159 KPK z ogólnym prawem każdej osoby do wglądu w akta. Z brzmienia przepisu wynika jednak, że zażalenie na odmowę przysługuje stronom, a nie każdemu zainteresowanemu. Błędem byłoby także przyjęcie, że każda odmowa automatycznie oznacza skierowanie zażalenia do sądu, ponieważ przepis wyraźnie wiąże drogę sądową z zarządzeniem prokuratora. Art. 159 KPK nie podaje terminu ani procedury technicznego złożenia zażalenia, dlatego kwestie te mogą wynikać z innych przepisów Kodeksu postępowania karnego. Nie należy też odczytywać tego przepisu jako rozstrzygającego samodzielnie o zasadności każdej odmowy udostępnienia akt. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.