Art. 144.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 144 KPK określa, kto może być protokolantem w postępowaniu karnym, czyli osobą sporządzającą pisemny zapis przebiegu czynności procesowej. Zgodnie z § 1 protokół rozprawy spisuje pracownik sekretariatu albo inna osoba upoważniona przez prezesa sądu. Paragraf 2 dotyczy protokołów innych niż protokół rozprawy - takich protokołów, poza osobami wskazanymi w § 1, może dokonać osoba przybrana w charakterze protokolanta przez prowadzącego czynność, a także sam organ czy funkcjonariusz przeprowadzający czynność. Paragraf 3 wprowadza dodatkowy wymóg formalny: jeżeli osoba przybrana nie jest pracownikiem organu prowadzącego postępowanie, odbiera się od niej przyrzeczenie o treści dosłownie wskazanej w przepisie, w którym zobowiązuje się ona do sumiennego wykonania obowiązków protokolanta. Przepis nie reguluje natomiast treści samego protokołu, lecz wyłącznie krąg osób uprawnionych do jego spisania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 144 KPK znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy z przebiegu czynności procesowej sporządzany jest protokół. Rozróżnienie przewidziane w tym artykule opiera się na rodzaju czynności: dla rozprawy sądowej krąg protokolantów jest węższy i związany z sądem, natomiast dla pozostałych czynności - prowadzonych na przykład w postępowaniu przygotowawczym lub na posiedzeniu - dopuszczalne jest szersze grono osób. Przepis ma znaczenie także wtedy, gdy w miejscu i czasie czynności nie ma dostępnego pracownika organu, ponieważ pozwala przybrać do protokołowania osobę spoza tego organu. W takiej sytuacji uruchamia się obowiązek z § 3, czyli odebranie przyrzeczenia od osoby przybranej. Norma dotyczy również sytuacji, w której czynność i jej protokołowanie wykonuje ta sama osoba, co przepis wprost dopuszcza w § 2.

Przykład

Funkcjonariusz przeprowadza czynność poza siedzibą organu, w porze, gdy nie jest dostępny nikt z pracowników sekretariatu. Aby zapewnić prawidłowy zapis przebiegu czynności, przybiera do protokołowania osobę, która nie jest pracownikiem tego organu. Przed rozpoczęciem protokołowania odbiera od niej przyrzeczenie o treści wskazanej w art. 144 § 3 KPK, dotyczące sumiennego wykonania obowiązków protokolanta. Alternatywnie, gdy nikogo nie da się przybrać, protokół może sporządzić sam przeprowadzający czynność, co art. 144 § 2 KPK wyraźnie dopuszcza.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przyjmowanie, że protokolantem musi być zawsze pracownik sądu - dotyczy to protokołu rozprawy, natomiast przy innych protokołach krąg osób jest szerszy. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że przyrzeczenie odbiera się od każdego protokolanta; przepis wymaga tego wyłącznie od osoby przybranej, która nie jest pracownikiem organu prowadzącego postępowanie. Trzecim błędem jest sądzenie, że osoba przeprowadzająca czynność nie może jej sama protokołować, podczas gdy art. 144 § 2 KPK na to zezwala. Wreszcie art. 144 KPK nie reguluje treści ani formy protokołu, dlatego nie należy z niego wywodzić wymagań co do zawartości zapisu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skutków ewentualnych uchybień wymaga analizy całości akt.