Co stanowi przepis
Art. 899 KPC dotyczy sytuacji, w której komornik zajmuje w toku egzekucji wierzytelność należącą do dłużnika, a ta wierzytelność jest dodatkowo zabezpieczona poręczeniem, zastawem albo zastawem rejestrowym. Przepis pozwala rozciągnąć skutki informacyjne zajęcia poza samego dłużnika zajętej wierzytelności (czyli poza podmiot, który ma zapłacić). Komornik, ale wyłącznie na wniosek wierzyciela egzekwującego, zawiadamia także poręczyciela albo właściciela przedmiotu obciążonego prawem zastawu, że świadczenia z zabezpieczonej wierzytelności nie wolno uiścić dłużnikowi. Zawiadomienie to jest więc zakazem zapłaty skierowanym do osób, które odpowiadają za cudzy dług lub których rzecz stanowi zabezpieczenie. Zdanie drugie nakazuje odpowiednio stosować art. 882 § 1 pkt 2 KPC, co oznacza, że zawiadomiony ma złożyć oświadczenie obejmujące informacje o przeszkodach do spełnienia świadczenia, w tym o roszczeniach osób trzecich oraz o innych postępowaniach dotyczących tej wierzytelności.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Zastosowanie art. 899 KPC wymaga spełnienia kilku warunków łącznie. Po pierwsze, przedmiotem egzekucji musi być wierzytelność dłużnika wobec osoby trzeciej. Po drugie, wierzytelność ta musi być zabezpieczona jedną z form wskazanych w przepisie: poręczeniem, zastawem zwykłym albo zastawem rejestrowym. Po trzecie, konieczny jest wniosek wierzyciela - komornik nie zawiadamia poręczyciela ani właściciela przedmiotu zastawu z urzędu, więc bierność wierzyciela oznacza, że czynność ta nie zostanie dokonana. Przepis nie tworzy nowego tytułu egzekucyjnego przeciwko poręczycielowi, lecz zabezpiecza skuteczność zajęcia przez wyłączenie ryzyka, że świadczenie trafi do rąk dłużnika egzekwowanego.
Przykład
Wobec pana Karola prowadzona jest egzekucja z jego wierzytelności o zwrot pożyczki 60 000 zł, której udzielił spółce. Spłatę pożyczki poręczył prezes spółki jako osoba fizyczna. Komornik zajmuje wierzytelność i zawiadamia spółkę, a wierzyciel egzekwujący składa dodatkowo wniosek na podstawie art. 899 KPC. Komornik zawiadamia wtedy również poręczyciela, że nie wolno mu uiścić świadczenia panu Karolowi; jeżeli poręczyciel mimo to zapłaci dłużnikowi, naraża się na zarzut, że zapłata ta nie zwalnia go wobec wierzyciela egzekwującego.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że zawiadomienie następuje automatycznie wraz z zajęciem - przepis wyraźnie wymaga wniosku wierzyciela. Drugie nieporozumienie polega na traktowaniu zawiadomienia jako wezwania do zapłaty skierowanego do poręczyciela; jest to przede wszystkim zakaz świadczenia do rąk dłużnika, a nie samoistna podstawa ściągnięcia długu od poręczyciela. Mylone bywa też pojęcie "dłużnika": chodzi o dłużnika egzekwowanego, czyli wierzyciela z zajętej wierzytelności, a nie o zobowiązanego do zapłaty. Wreszcie adresaci zawiadomienia często lekceważą obowiązek złożenia oświadczenia wynikający z odpowiednio stosowanego art. 882 § 1 pkt 2 KPC.
W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie skutków dokonanej zapłaty, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
