Art. 832.

Co stanowi przepis

Art. 832 KPC wprowadza szczególne ograniczenie egzekucji sądowej wobec pewnej kategorii świadczeń pieniężnych związanych ze śmiercią człowieka. Chodzi o należności wypłacane tytułem zapomogi, tytułem jednorazowego zaopatrzenia (niezależnie od tego, jak zostały nazwane w przepisach lub w umowie) albo z tytułu ubezpieczenia przeznaczonego na pokrycie kosztów pogrzebu. Przepis nie wyłącza takich kwot spod egzekucji całkowicie, lecz zawęża ją celowo: mogą one zostać zajęte i przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie kosztów pogrzebu. Innymi słowy, ustawodawca przypisuje tym środkom określone przeznaczenie i chroni je przed zaspokojeniem innych, niezwiązanych z pochówkiem wierzytelności. Konstrukcja ta jest zbliżona do innych ograniczeń egzekucyjnych zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego, które chronią świadczenia o charakterze celowym.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 832 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy komornik prowadzi egzekucję z wierzytelności lub z rachunku, na który wpłynęły należności wypłacone w związku ze śmiercią określonej osoby. Kluczowe jest ustalenie charakteru świadczenia: musi to być zapomoga, jednorazowe zaopatrzenie lub świadczenie z ubezpieczenia przeznaczone na koszty pogrzebu. Nazwa świadczenia nie ma decydującego znaczenia, ponieważ przepis wyraźnie mówi o zaopatrzeniu "pod jakąkolwiek nazwą" - liczy się jego funkcja i związek ze śmiercią. Jeżeli świadczenie mieści się w tym katalogu, egzekucja może być skierowana do niego tylko po to, aby zaspokoić wierzyciela, któremu przysługuje roszczenie o zwrot lub pokrycie kosztów pogrzebu. Wierzyciel dochodzący zupełnie innej należności, na przykład z tytułu pożyczki, nie może zaspokoić się z tych kwot.

Przykład

Po śmierci pracownika jego małżonka otrzymuje jednorazową zapomogę wypłaconą przez pracodawcę oraz świadczenie z polisy ubezpieczeniowej przeznaczone na pokrycie kosztów pogrzebu. Jednocześnie wobec małżonki toczy się egzekucja z tytułu niespłaconego kredytu konsumenckiego. Wierzyciel bankowy nie może zaspokoić się z tych kwot, ponieważ art. 832 KPC dopuszcza egzekucję z nich tylko na zaspokojenie kosztów pogrzebu. Gdyby natomiast pochówek zorganizował i opłacił zakład pogrzebowy lub inny członek rodziny, który następnie uzyskał tytuł wykonawczy o zwrot poniesionych wydatków, egzekucja z tych środków byłaby dopuszczalna właśnie w tym zakresie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 832 KPC czyni wskazane należności całkowicie wolnymi od egzekucji - tak nie jest, ograniczenie ma charakter celowy, a nie bezwzględny. Drugim jest utożsamianie każdego świadczenia otrzymanego po śmierci bliskiego, na przykład odziedziczonych oszczędności czy zaległego wynagrodzenia zmarłego, z zapomogą pośmiertną - te pierwsze nie korzystają z ochrony z tego przepisu. Zdarza się także, że dłużnik nie informuje komornika o źródle wpłaty, przez co środki zostają zajęte; w takiej sytuacji konieczne jest wykazanie charakteru świadczenia. Nie należy też mylić ograniczeń z art. 832 KPC z kwotami wolnymi przy egzekucji z rachunku bankowego lub wynagrodzenia, ponieważ opierają się one na innych podstawach. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni charakter konkretnego świadczenia i zakres dopuszczalnej egzekucji.