Co stanowi przepis
Art. 809 KPC nakłada na komornika obowiązek udokumentowania każdej czynności egzekucyjnej w formie protokołu. Przepis nie pozostawia tu swobody: dokumentowaniu podlega każda czynność, a nie tylko te, które organ egzekucyjny uzna za istotne. Ustawodawca wskazał ponadto obowiązkowe elementy takiego protokołu, wyliczając je w siedmiu punktach. Są to: oznaczenie miejsca i czasu czynności, imiona i nazwiska stron oraz innych osób uczestniczących w czynności, sprawozdanie z jej przebiegu, wnioski i oświadczenia osób obecnych, wzmianka o odczytaniu protokołu, podpisy obecnych lub wzmianka o przyczynie braku podpisu oraz podpis samego komornika. Protokół pełni więc funkcję dowodową i kontrolną - odtwarza przebieg czynności i pozwala później zweryfikować jej prawidłowość.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika, przy czynnościach dokonywanych faktycznie, takich jak zajęcie ruchomości, oględziny, opis i oszacowanie nieruchomości, przeszukanie czy odebranie rzeczy. Dotyczy zarówno czynności przeprowadzanych w obecności dłużnika, jak i tych, przy których dłużnik jest nieobecny - wówczas protokół powinien odzwierciedlać rzeczywisty stan, w tym powód braku podpisu. Znaczenie ma także wskazanie osób uczestniczących: nie tylko stron, ale również świadków, domowników, przedstawicieli wierzyciela czy osób trzecich zgłaszających prawa do zajętego mienia. Wnioski i oświadczenia obecnych zapisuje się, aby zachować ślad ich stanowiska, co bywa kluczowe przy późniejszym kwestionowaniu czynności. Art. 809 KPC ma więc charakter porządkowy i gwarancyjny zarazem.
Przykład
Komornik przybywa do mieszkania dłużnika w celu zajęcia ruchomości. Sporządza protokół, w którym wpisuje datę, godzinę i adres, dane dłużnika oraz obecnego małżonka, opisuje przebieg zajęcia i wymienia zajęte przedmioty. Małżonek dłużnika oświadcza, że jeden ze sprzętów stanowi jego wyłączną własność - to oświadczenie musi zostać wciągnięte do protokołu, ponieważ może stanowić podstawę późniejszego powództwa przeciwegzekucyjnego. Gdy dłużnik odmawia podpisania protokołu, komornik odnotowuje przyczynę braku podpisu, co nie unieważnia dokonanej czynności.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przekonanie, że odmowa podpisania protokołu wstrzymuje egzekucję lub czyni zajęcie bezskutecznym - przepis wyraźnie przewiduje w takiej sytuacji jedynie wzmiankę o przyczynie braku podpisu. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że protokół sporządza się wyłącznie na żądanie strony; obowiązek ten powstaje z mocy prawa. Uczestnicy nierzadko nie korzystają też z możliwości zgłoszenia do protokołu swoich wniosków i oświadczeń, a później mają trudność z wykazaniem, że w ogóle je składali. Warto również pamiętać, że sam protokół nie zastępuje środków zaskarżenia - uchybienia stwierdzone w jego treści trzeba podnieść w odpowiednim trybie, na przykład w skardze na czynności komornika. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza gdy protokół budzi wątpliwości co do przebiegu czynności, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
