Art. 782¹.

Co stanowi przepis

Art. 782(1) KPC wskazuje dwie sytuacje, w których sąd ma obowiązek odmówić nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Pierwsza z nich zachodzi wtedy, gdy w świetle okoliczności sprawy jest oczywiste, że wniosek jest sprzeczny z prawem albo zmierza do obejścia prawa. Druga dotyczy przedawnienia: jeżeli z okoliczności sprawy oraz z treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte nim roszczenie uległo przedawnieniu, sąd odmawia klauzuli, chyba że wierzyciel przedstawi dokument potwierdzający przerwanie biegu terminu przedawnienia. Przepis wyraźnie zastrzega, że sąd nie bada przedawnienia odsetek, które stały się wymagalne już po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Paragraf 2 dodaje, że prawomocne oddalenie wniosku z powodu przedawnienia nie zamyka wierzycielowi drogi do wytoczenia powództwa o ustalenie, iż wierzytelność nie uległa przedawnieniu, chyba że przysługuje mu dalej idące roszczenie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie na etapie postępowania klauzulowego, a więc już po powstaniu tytułu egzekucyjnego, gdy wierzyciel chce uzyskać dokument pozwalający na wszczęcie egzekucji. Sąd działa tu z urzędu - nie musi czekać na zarzut dłużnika, lecz sam ocenia, czy z akt i z treści tytułu nie wynika oczywista sprzeczność wniosku z prawem albo upływ terminu przedawnienia. Badanie ma charakter formalny i opiera się na okolicznościach widocznych w sprawie, a nie na szczegółowym postępowaniu dowodowym. Jeżeli wierzyciel dysponuje dokumentem świadczącym o przerwaniu biegu przedawnienia, powinien dołączyć go do wniosku, aby uprzedzić odmowę. Art. 782(1) KPC nie dotyczy natomiast oceny zasadności samego roszczenia, która została już przesądzona w postępowaniu rozpoznawczym.

Przykład

Wierzyciel dysponuje nakazem zapłaty sprzed kilkunastu lat i dopiero teraz składa wniosek o nadanie klauzuli wykonalności. Sąd, analizując datę uprawomocnienia się orzeczenia oraz treść wniosku, dostrzega, że termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem już upłynął. Wierzyciel nie dołącza żadnego dokumentu wskazującego na przerwanie biegu terminu, na przykład potwierdzającego wcześniejsze czynności egzekucyjne, wobec czego sąd odmawia nadania klauzuli. Wierzyciel może wówczas rozważyć wystąpienie z powództwem o ustalenie, że wierzytelność nie uległa przedawnieniu, jeżeli dysponuje argumentami przemawiającymi za taką oceną.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że odmowa nadania klauzuli oznacza definitywne unicestwienie wierzytelności - paragraf 2 wprost przewiduje możliwość powództwa o ustalenie. Mylne bywa też założenie, że sąd bada przedawnienie wszystkich należności ubocznych; przepis wyłącza kontrolę odsetek wymagalnych po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Nieporozumieniem jest również oczekiwanie, że sąd przeprowadzi w postępowaniu klauzulowym rozbudowane postępowanie dowodowe - ocena opiera się na okolicznościach sprawy i treści tytułu. Wreszcie nie każde uchybienie wniosku jest podstawą odmowy: sprzeczność z prawem lub obejście prawa musi być oczywiste. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego tytułu egzekucyjnego.