Art. 742.

Co stanowi przepis

Art. 742 KPC określa, w jaki sposób obowiązany (czyli osoba, przeciwko której udzielono zabezpieczenia) może doprowadzić do usunięcia lub złagodzenia skutków wydanego już postanowienia zabezpieczającego. Zgodnie z § 1 obowiązany może w każdym czasie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, jeżeli przyczyna zabezpieczenia odpadła albo uległa zmianie. Przepis przewiduje także odrębny mechanizm: jeżeli obowiązany złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę zabezpieczenia żądaną przez uprawnionego we wniosku, zabezpieczenie upada z mocy samego prawa. Paragraf 2 nakazuje sądowi wysłuchanie uprawnionego przed wydaniem postanowienia o uchyleniu lub ograniczeniu zabezpieczenia, a § 3 stanowi, że wniesienie zażalenia na postanowienie uchylające lub zmieniające zabezpieczenie wstrzymuje jego wykonanie. Paragraf 4 wyłącza stosowanie § 2 i § 3 wtedy, gdy uchylenie nastąpiło wskutek złożenia przez obowiązanego do depozytu sumy wystarczającej do zabezpieczenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 742 KPC znajduje zastosowanie już po udzieleniu zabezpieczenia, gdy postanowienie w tym przedmiocie jest prawomocne. Podstawą żądania jest odpadnięcie przyczyny zabezpieczenia (np. ustanie obawy, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie orzeczenia) albo jej zmiana, uzasadniająca inny, mniej dotkliwy sposób zabezpieczenia. Wniosek można złożyć w każdym czasie, co oznacza, że przepis nie wprowadza terminu zawitego, lecz wymaga wykazania zmiany okoliczności. Alternatywnie obowiązany nie musi wykazywać zmiany okoliczności, jeżeli decyduje się wpłacić do depozytu sumę zabezpieczenia wskazaną przez uprawnionego - wówczas zabezpieczenie upada. Sąd rozpoznaje wniosek po wysłuchaniu uprawnionego, chyba że chodzi właśnie o wpłatę sumy do depozytu.

Przykład

Wobec przedsiębiorcy sąd zajął rachunek bankowy tytułem zabezpieczenia roszczenia o zapłatę 80 000 zł, uznając, że istnieje ryzyko wyzbycia się majątku. Po kilku miesiącach przedsiębiorca sprzedał nieruchomość i dysponuje znacznym, stabilnym majątkiem, a zajęcie rachunku paraliżuje bieżącą działalność. Może wtedy złożyć wniosek z art. 742 § 1 KPC o uchylenie lub zmianę sposobu zabezpieczenia, powołując się na zmianę okoliczności. Może również, nie wdając się w spór o przesłanki, wpłacić na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę zabezpieczenia żądaną przez uprawnionego we wniosku - wówczas zabezpieczenie upada.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że samo złożenie wniosku o uchylenie zabezpieczenia wstrzymuje jego wykonanie - tak nie jest, zabezpieczenie działa do czasu skutecznego rozstrzygnięcia. Odwrotnie działa § 3: to zażalenie uprawnionego na korzystne dla obowiązanego postanowienie wstrzymuje jego wykonanie. Mylone bywa też uchylenie zabezpieczenia z jego upadkiem po wpłacie do depozytu - w tym drugim wypadku nie stosuje się wysłuchania uprawnionego ani wstrzymania wykonania. Nie wystarczy również ogólne twierdzenie o uciążliwości zabezpieczenia; konieczne jest wykazanie, że przyczyna zabezpieczenia odpadła lub się zmieniła. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.