Co stanowi przepis
Art. 739 KPC wprowadza instytucję kaucji na zabezpieczenie roszczeń osoby, przeciwko której udzielono zabezpieczenia. Zgodnie z § 1 sąd może uzależnić wykonanie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia od złożenia przez uprawnionego kaucji. Kaucja ta ma pokryć roszczenia obowiązanego lub - stosownie do okoliczności - innych osób, jeżeli roszczenia te powstaną w wyniku wykonania postanowienia o zabezpieczeniu. Przepis przyznaje przy tym obowiązanemu oraz innym osobom dotkniętym wykonaniem zabezpieczenia pierwszeństwo zaspokojenia z kaucji przed innymi należnościami, zaraz po kosztach egzekucyjnych. Paragraf 2 wyłącza stosowanie tej konstrukcji w kilku sytuacjach wskazanych wprost w ustawie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 739 KPC znajduje zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym, po wydaniu postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, a przed jego wykonaniem lub w związku z nim. Decyzja o kaucji jest fakultatywna - ustawa posługuje się sformułowaniem "może uzależnić", co oznacza, że sąd ocenia potrzebę takiego zastrzeżenia w realiach danej sprawy. Kaucja chroni interesy obowiązanego, ponieważ wykonanie zabezpieczenia może wyrządzić mu szkodę, zanim zapadnie rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Przepisu nie stosuje się, gdy uprawnionym jest Skarb Państwa, a także przy zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych, roszczeń o rentę oraz należności pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia. Wyłączenia te chronią podmioty i roszczenia o charakterze socjalnym lub szczególnie uprzywilejowanym.
Przykład
Przedsiębiorca uzyskuje zabezpieczenie roszczenia pieniężnego przez zajęcie rachunku bankowego kontrahenta. Sąd, dostrzegając, że zablokowanie środków może istotnie utrudnić bieżącą działalność obowiązanego, uzależnia wykonanie postanowienia od złożenia przez uprawnionego kaucji. Jeżeli następnie okaże się, że wykonanie zabezpieczenia wyrządziło obowiązanemu szkodę, będzie mu przysługiwało pierwszeństwo zaspokojenia z tej kaucji, po pokryciu kosztów egzekucyjnych. Gdyby jednak analogiczne zabezpieczenie dotyczyło roszczeń alimentacyjnych, sąd nie mógłby zastosować art. 739 § 1 KPC ze względu na wyłączenie z § 2.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że kaucja z art. 739 KPC jest obowiązkowa przy każdym zabezpieczeniu - w rzeczywistości sąd rozstrzyga o niej według okoliczności sprawy. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie kaucji z opłatą sądową lub z zaspokojeniem roszczenia; kaucja pełni funkcję zabezpieczającą przyszłe roszczenia obowiązanego, a nie fiskalną. Trzecim jest założenie, że z kaucji może korzystać wyłącznie obowiązany - przepis wyraźnie wskazuje, że uprawnione mogą być również inne osoby dotknięte wykonaniem zabezpieczenia. Wreszcie, pierwszeństwo zaspokojenia z kaucji nie oznacza absolutnego pierwszeństwa: ustępuje ono kosztom egzekucyjnym. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania zabezpieczającego.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
